Vở "Thanh gươm và bà mẹ" – khi lời thề hóa thành số phận

Tiền sảnh của rạp Công Nhân trở thành sàn diễn thực cảnh của vở "Thanh gươm và bà mẹ" - xử lý độc đáo của NSND Trần Ngọc Giàu

Tối 23-4, trong không khí hướng đến những ngày lễ lớn của đất nước, Nhà hát Kịch TP HCM đã phúc khảo vở kịch "Thanh gươm và bà mẹ", một tác phẩm giàu sức nặng tư tưởng, đặt ra những câu hỏi căn cốt về lựa chọn, lòng trung thành và giá trị con người trong biến động lịch sử. Vở sẽ công diễn tại Rạp Công Nhân vào tối 26 và 27-4.

Chất văn học sâu lắng, giàu kịch tính

Kịch bản của tác giả Phan Vũ là trụ cột làm nên chiều sâu cho vở diễn. Dù đã được dàn dựng với nhiều phiên bản khác nhau, và gần đây nhất tại TP Cần Thơ các nghệ sĩ Nhà hát Tây Đô (cũ) để lại nhiều ấn tượng đẹp qua phiên bản cải lương, nhưng với phiên bản kịch này, chắc chắn sẽ thu hút người xem.

Câu chuyện xoay quanh một gia đình trong thời chiến, nơi người cha đi theo cách mạng, còn người con lại đứng ở phía bên kia chiến tuyến.

NSƯT Việt Hà và nghệ sĩ Quốc Thịnh trong vở kịch "Thanh gươm và bà mẹ"

Bi kịch ấy không dừng ở xung đột cá nhân mà được đẩy lên thành thử thách đạo lý: giữa chữ hiếu và nghĩa lớn, giữa tình thân và vận mệnh dân tộc, con người buộc phải lựa chọn và cái giá của lựa chọn ấy không bao giờ nhẹ.

Thanh gươm – biểu tượng của lòng yêu nước

Xuyên suốt vở kịch là hình tượng thanh gươm gia truyền của dòng họ Trần Trung – một biểu tượng giàu tính sử thi. Thanh gươm không đơn thuần là di vật từ thời cha ông theo chân anh hùng Nguyễn Huệ đánh giặc. Nó là ký ức, là danh dự, là máu của bao thế hệ đã đổ xuống để đất này còn tên gọi Việt Nam.

Thanh gươm đó mang trong mình lời thề: không chấp nhận sống hèn, sống nhục; buộc mỗi con người khi cầm nó phải đối diện với câu hỏi lớn nhất, đứng về phía nào khi Tổ quốc lâm nguy. 

Thông điệp đó được NSND Trần Ngọc Giàu nhấn mạnh trong vở diễn, truyền năng lượng tích cực để các diễn viên và họ sẽ kết nối những cảm xúc của công chúng. Tôi thích nhất ý tưởng tên trung tá Vĩnh Hường truy tìm đường mòn bí mật nhà bà tư, chiến tranh du kích của Việt Nam chính là vận dụng trí thông minh, bám thắt lưng quân thù mà đánh. Lòng dân chính là đường mòn bí mật, là những căn hầm liên thông từ nhà ra ngõ, mang lại chiến thắng vẻ vang.

Và giới chuyên môn tin rằng, cảm xúc của khán giả sẽ vỡ òa chính từ những pha xung đột tâm lý nhân vật để cha con, chồng vợ đối thoại về lý tưởng sống, tinh thần bất khuất của dân tộc sẽ thấm vào lòng người xem.

Kẻ cầm gươm không được lùi bước

Một cảnh trong vở "Thanh gươm và bà mẹ" của Nhà hát Kịch TP HCM

Dàn dựng của NSND Trần Ngọc Giàu cho thấy một tư duy làm mới đáng ghi nhận. Ông tiết chế hình thức, tránh lối kể chuyện quen thuộc, thay vào đó là cấu trúc không gian đa chiều, đan xen nội – ngoại cảnh, tạo nên nhịp điệu sân khấu linh hoạt.

Đặc biệt, việc đưa múa đương đại vào đoạn hồi tưởng của người mẹ trở thành điểm nhấn, giúp ký ức không chỉ được kể lại mà còn được cảm nhận bằng cơ thể, bằng nhịp điệu, bằng cảm xúc.

Diễn xuất giàu cảm xúc của diễn viên

Ở phương diện diễn xuất, dàn nghệ sĩ trẻ tạo được sự thăng hoa cảm xúc.

Nghệ sĩ Quốc Thịnh trong vai Trần Trung Chánh khắc họa rõ nét một người chiến sĩ cách mạng cứng rắn về lý tưởng nhưng đầy giằng xé trước tình thân.

NSƯT Việt Hà và NS Hoàng Tấn trong vở "Thanh gươm và bà mẹ"

NSƯT Việt Hà mang đến hình ảnh người mẹ khẳng khái, không bi lụy mà vẫn chứa đựng sức mạnh tinh thần lớn lao – linh hồn cảm xúc của toàn bộ vở diễn. Người mẹ mù lòa nhưng tâm hồn trong sáng, kiên định.

Vai Trần Trung Hiếu của nghệ sĩ Hoàng Tấn được thể hiện tròn trịa, có chiều sâu. Nhân vật không bị đẩy về một phía đối cực mà được đặt trong trạng thái giằng co nội tâm, nơi lý trí, niềm tin và cả những ngộ nhận va đập dữ dội. 

Trong khi đó, nghệ sĩ Hoàng Phi với vai Trung tá Vĩnh Hường đã tạo dấu ấn bằng phong thái lạnh, sắc và lý trí. Sự ăn ý trong diễn xuất giữ anh và NSƯT Việt Hà, NS Hoàng Tấn, Quốc Thịnh đã gây ấn tượng qua phần cảnh cuối của vở.

Sự ăn ý trong diễn xuất của Hoàng Phi và Hoàng Tấn đã tạo nhiều pha đối đầu đầy cảm xúc

Âm nhạc và mỹ thuật: Điểm cộng tuyệt vời

Một điểm cộng nổi bật của vở diễn là âm nhạc của nhạc sĩ – NSND Hồ Văn Thành. Cùng với đó, thiết kế mỹ thuật của họa sĩ – NSND Doãn Bằng tạo nên một không gian giàu tính biểu đạt. 

Chính sự tinh giản mà hiệu quả này đã hỗ trợ đắc lực cho đạo diễn trong việc kể chuyện bằng hình ảnh, giữ được nhịp điệu mạch lạc và sức hút thị giác.

Điểm đáng suy ngẫm của vở diễn nằm ở cách đặt lại khái niệm "trung thành" và "phản bội". Sự thật không nằm ở những lời buộc tội, mà nằm ở cách con người định nghĩa giá trị mình theo đuổi.

Trung thành không phải là sự phục tùng mù quáng, mà là đứng về phía lẽ phải và sự thật.