Những 'báu vật' còn lại tại Phật viện 1.151 năm tuổi ở Đà Nẵng

Phật viện Đồng Dương (xã Đồng Dương, TP Đà Nẵng) được vua Indravarman II xây dựng vào năm 875 để thờ Bồ tát bảo hộ vương triều Laksmindra – Lokesvara (một dạng của Bồ tát Quán Thế Âm). Công trình từng là trung tâm Phật giáo tiêu biểu của Chămpa, có ảnh hưởng rộng trong khu vực Đông Nam Á thời trung đại, được xem như một “thánh địa” Phật giáo của vương quốc này.

Các nghiên cứu khảo cổ cho thấy quần thể gồm một Phật viện (Vihara) và đền thờ Laksmindra Lokesvara Svabhayada, được bố trí theo trục đông – tây dài khoảng 1.300m. Hệ thống kiến trúc gồm nhiều vòng thành hình chữ nhật nối tiếp nhau, mỗi vòng có tháp cổng mở về hướng đông, hai bên đặt tượng thần Hộ Pháp canh giữ.

Khu đền chính nằm trong khuôn viên rộng lớn, bao quanh bởi tường gạch, kết nối với hệ thống tăng xá, giảng đường, tạo thành một Phật viện khép kín phục vụ đào tạo tăng tài.

Các tác phẩm điêu khắc tại Đồng Dương cho thấy sự phát triển của Phật giáo Đại thừa ở Chămpa. Dù chịu ảnh hưởng từ Trung Hoa, Ấn Độ và các khu vực lân cận, kiến trúc và điêu khắc nơi đây vẫn mang đậm yếu tố bản địa, hình thành phong cách riêng trong nghệ thuật Chăm.

Trải qua chiến tranh và biến động lịch sử, từ một trung tâm Phật giáo rực rỡ, Phật viện Đồng Dương nay chỉ còn là phế tích. Di tích hiện còn lại Tháp Sáng cùng nền móng các công trình, nhiều khu vực bị cỏ dại bao phủ. Tháp Sáng được gia cố bằng khung sắt để tránh xuống cấp, đổ sập.

Dù chỉ còn lại dấu tích, các cuộc khai quật đã phát hiện hàng trăm hiện vật có giá trị, phần nào tái hiện sự nguy nga, tráng lệ của quần thể đền tháp và Phật viện này. Nhiều hiện vật quý, trong đó có 2 bảo vật quốc gia, hiện được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Chăm Đà Nẵng.

Một số hình ảnh về những “báu vật” tại Phật viện Đồng Dương:

Phật viện Đồng Dương được xây dựng trên một địa hình đất đồng bằng bán sơn địa tại xã Đồng Dương, TP Đà Nẵng.

Tháp Sáng – hạng mục còn lại hiếm hoi của di tích Phật viện hơn 1.150 năm tuổi. 

Phật viện Đồng Dương là một thánh địa Phật giáo bởi quy mô đồ sộ của dấu tích kiến trúc còn lại và sự lan tỏa, ảnh hưởng về mặt văn hóa của nó với những khu vực xung quanh.

Du khách thích thú khi chiêm ngưỡng các tác phẩm điêu khắc "sử nhà Phật" trên thớ đá nghìn năm tuổi - báu vật còn lại của Phật viện Đồng Dương.

Nhiều đài thờ, tượng Phật, Bồ tát, tu sĩ bằng sa thạch được phát hiện qua các cuộc khai quật tại Phật viện Đồng Dương. Trong ảnh, phía trên bệ thờ là tượng Phật Thích Ca kích thước lớn, ngồi trên ghế, hai tay đặt trên đầu gối, chân buông xuống, khoác áo choàng phủ vai phải.

Những mảng chạm trổ nhiều hình người và hoa văn trên đài thờ phản ánh trình độ điêu khắc tinh xảo của người Chămpa tại Đồng Dương.

 Những tác phẩm điêu khắc của thời kỳ này đã hình thành nên phong cách Đồng Dương nổi tiếng trong nghệ thuật Champa từ giữa đến cuối thế kỷ IX.

Bảo vật quốc gia tượng Bồ tát Tara hơn 1.200 năm tuổi, hiện vật tiêu biểu của Phật viện Đồng Dương, là pho tượng đồng nguyên khối cao hơn 1,1m.

Gương mặt nữ thần mang đậm phong cách Đồng Dương, với lông mày rậm giao nhau, cánh mũi to, môi dày. Trên trán có con mắt thứ ba hình thoi, mái tóc búi cao hình chóp, phía trên tạc hình Phật A-di-đà.

Đài thờ Đồng Dương, với các mảng điêu khắc về cuộc đời Đức Phật Thích Ca, được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2018. Hiện vật được phát hiện năm 1902 tại khu tháp chính phía tây, nơi được cho là thờ Bồ tát Lakshmindra Lokeshvara – vị thần chủ của Phật viện.

Đài thờ gồm 24 khối đá ghép lại tạo thành một bố cục hoàn chỉnh, tinh tế. Đây cũng là một trong số ít các đài thờ kể chuyện trong điêu khắc Champa được phát hiện cho đến nay.

Các cảnh chạm khắc ở ba mặt xung quanh đài thờ thuật lại các giai đoạn trong cuộc đời của Phật Thích Ca Mâu Ni, từ lúc Ngài được sinh ra đến khi giác ngộ.

Họa tiết điêu khắc cảnh Đức Phật đản sinh tại vườn Lâm Tỳ Ni trên đài thờ Đồng Dương.

Hai pho tượng thần Hộ pháp Dharmapala có kích thước lớn, cao khoảng 2m, dáng vẻ uy nghi, còn khá nguyên vẹn.

Những hiện vật điêu khắc quý, lưu giữ dấu ấn văn hóa Chămpa qua hàng thế kỷ.

Một tượng Deva còn khá nguyên vẹn, trong khi hai tượng còn lại chỉ còn phần chân đế.

Phiên đá cổ điêu khắc hình ảnh về hội tăng đoàn được tìm thấy tại Phật viện Đồng Dương.