Cuộc chạy đua thần tốc tìm tên cho liệt sĩ ở Đà Nẵng

Lực lượng quy tập khui các phần mộ để lấy mẫu hài cốt xác định ADN liệt sĩ - Ảnh: B.D.

Những ngày giữa mùa hè đỏ lửa của tháng 6, chúng tôi theo các đoàn công tác của Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng để đi gặp nhân chứng, xuống các nghĩa trang, làm việc với các cơ quan chức năng. 

Lịch trình thay đổi liên tục bởi thông tin đến cấp tập từ các xã, phường liên quan đến hài cốt liệt sĩ.

Đãi cát tìm ADN đồng đội

Trưa 1-7, mặt trời chiếu thẳng xuống khiến khuôn viên nghĩa trang liệt sĩ xã Hòa Tiến, TP Đà Nẵng nóng hầm hập như trong lòng chảo rang.

Ở mấy hàng bia mộ sát hàng rào, những cái bóng lầm lụi trồi lên rồi trụt xuống dưới nắp mộ phần. Đây là vị trí đang khai quật mộ của các liệt sĩ chưa xác định được thông tin mà suốt một tháng qua cán bộ chiến sĩ cùng nhiều người dân được mời vào để làm việc cùng nhau.

Lấy mẫu hài cốt tại Nghĩa trang liệt sĩ Hòa Tiến, TP Đà Nẵng - Ảnh: B.D.

Bốn cán bộ dân quân đứng bao quanh một ngôi mộ trong lúc ba người bốc mộ chuyên nghiệp cạy lớp vỏ đá, hì hục đào cuốc, gạn từng hạt cát để bốc lên những phần tro cốt đã gần như hòa tan vào lòng đất.

"Mộ nào "mới" nhất thì cũng hơn 50 năm rồi, sắt đá còn rỉ mục huống hồ xương thịt. Anh em chúng tôi đứng ở đây, mỗi lần các bác thợ đào sâu xuống lòng đất, thú thực hồi hộp như… tìm vàng.

Mộ nào bốc lên thấy xương, răng, mẩu tóc thì mừng vô cùng vì có thể đủ mẫu để lấy ADN phục vụ xét nghiệm. Liệt sĩ sẽ có cơ hội được xác định tên tuổi, được về với gia đình. Niềm hạnh phúc thiêng liêng này chúng tôi không mong chờ gì hơn cho các anh, các chú" - Trung tá Nguyễn Phú Thịnh nói.

Trung tá Nguyễn Phú Thịnh, Chính trị viên phó Ban chỉ huy quân sự xã Hòa Tiến, cho biết suốt một tháng qua, hầu như anh ít khi được về nhà.

Ban ngày phải cùng anh em đứng giữa nắng nóng bỏng rát để mở các nắp mộ lấy xương cốt đồng đội đưa đi giám định ADN. 

Tối về, cả xã đội vẫn sáng đèn để tổng hợp thông tin, rà soát các mẩu tin mà người dân cung cấp trong ngày phục vụ rà tìm các thông tin liệt sĩ.

Niềm day dứt khôn nguôi của người ở lại

Nhiều mộ phần đã hầu như hoai mục xương cốt, lực lượng chức năng phải gạn cát tìm từng mẩu xương còn sót lại chắt chiu cơ hội - Ảnh: B.D.

Nghĩa trang liệt sĩ xã Hòa Tiến là một trong 144 nơi mà TP Đà Nẵng đang tập trung dồn sức để khai quật, cất bốc, lấy mẫu trong Chiến dịch 500 ngày đêm lần này. Dù chỉ hơn 1.000 mộ phần được hương khói, coi sóc lâu nay, nhưng nghĩa trang này có tới trên 200 mộ chưa xác định được thông tin.

Ngày 29-5, khi đứng thắp hương giữa chi chít các hàng bia mộ các liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại nghĩa trang liệt sĩ xã Hòa Tiến, Phó chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Trần Anh Tuấn giọng run run: "Đất nước đã hòa bình hơn nửa thế kỷ nhưng vùng đất Quảng Nam, Đà Nẵng vẫn còn hơn 26.000 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Đây là niềm đau xót, day dứt rất lớn, một món nợ mà người ở lại hôm nay không ai không suy nghĩ.

Chiến dịch 500 ngày đêm là cuộc hiệu triệu toàn dân, một đợt cao điểm để tìm kiếm, cất bốc, xác minh thông tin đón các anh về với gia đình".

TP Đà Nẵng bắt đầu Chiến dịch 500 ngày đêm từ thời điểm Chính phủ phát động và gần như huy động mọi kênh, mọi lực lượng để vào cuộc. Những ngày này, đi đâu ở Đà Nẵng cũng nghe các bản tin kêu gọi, vận động người dân cung cấp thông tin phục vụ tìm kiếm liệt sĩ.

Hài cốt đưa lên khỏi mộ được bỏ vào hũ sành, phủ quân kỳ và đưa đến vị trí lấy mẫu - Ảnh: B.D.

Ở trụ sở các xã, những cuộc họp diễn ra liên tục để rà soát, sàng lọc các thông tin. Lực lượng căng thẳng, bận rộn nhất là cán bộ Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng.

Trung tá Nguyễn Linh Thiên, Trưởng Ban Chính sách, Bộ CHQS TP Đà Nẵng, cho biết bất cứ một mẩu thông tin nào cũng được bộ đội tiếp nhận, sàng lọc để tìm cơ hội tìm kiếm liệt sĩ.

Sau sáp nhập, địa bàn Đà Nẵng tới 92 xã phường, nơi xa nhất phải đi gần một ngày trời mới tới nơi. Vậy nhưng mỗi khi được dân cấp tin, lực lượng địa phương sàng lọc, cán bộ ở Bộ CHQS TP Đà Nẵng ngay lập tức lên đường.

Ai cũng hiểu rằng đây không chỉ là công việc, đây là nghĩa vụ thiêng liêng, mệnh lệnh từ trái tim người lính với đồng đội bậc cha anh đã nằm lại vì Tổ quốc.

Những ngày giữa tháng 6, những bóng người quần tụ lại để tập trung lấy mẫu, xác minh danh tính liệt sĩ ở các nghĩa trang. Những chiếc áo ướt đẫm mồ hôi, những khuôn mặt chứa nỗi âu lo, hồi hộp, có lúc buồn bã vì mộ đào lên chỉ còn lại một nắm đất đen.

Những người tham gia vào công việc đầy thiêng liêng này, dù đó là dân, lực lượng dân sự hay bộ đội cũng đều chung một niềm mong mỏi: lấy được nhiều mẩu xương để có thể tập hợp mẫu gửi ra giám định tại Hà Nội.

Một mẩu xương cốt liệt sĩ đủ điều kiện để đưa ra thủ đô Hà Nội xét nghiệm ADN tìm thân nhân - Ảnh: B.D.

11h trưa 1-7, đứng dưới tấm bạt nhựa nóng hầm hập với bộ đồ bảo hộ, khẩu trang và găng tay bịt kín từ tóc đến chân, ông Đậu Minh Thanh, cán bộ lấy mẫu Trung tâm Pháp y TP Đà Nẵng cho biết dù đã dỡ tổng cộng 80 mộ ở nghĩa trang liệt sĩ xã Hòa Tiến nhưng chỉ chưa tới 30% trong số này còn xương, răng… đủ điều kiện để lấy mẫu gửi ra Hà Nội.

Đa phần các mộ khi bốc lên chỉ còn lại đất đen, một số còn xương nhưng đã gần như hoai mục, không đủ điều kiện để lấy mẫu.

"Giai đoạn đầu có tới 64 mộ liên tiếp được bốc lên, nhưng không thể lấy mẫu vì xương cốt đã hóa đất đen. Không ai nói với nhau câu nào nhưng chúng tôi đều cảm nhận được nỗi buồn của từng người.

Một hài cốt đủ tiêu chuẩn phải có răng, xương lớn, xương nhỏ. Nhưng thậm chí lấy được mẫu rồi thì cũng chưa chắc chắn đã xét nghiệm được ADN vì nhiều hài cốt xương, răng bị ủ mục khiến ADN hầu như không còn. Điều này cũng có nghĩa là cơ hội tìm lại tên cho các anh hẹp dần" - ông Thanh nói.