Cần nền tảng điều hành chung AI cho đô thị thông minh

PGS.TS Ngô Minh Vũ - giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế TP.HCM - tại hội thảo ngày 9-7 - Ảnh: TRỌNG NHÂN

Sáng 9-7, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM tổ chức hội thảo "Xu hướng ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) cho đô thị thông minh". Các báo cáo viên đến từ nhiều trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Cuộc đua sáng chế và các bài toán đô thị thông minh

Bà Đặng Thị Kim Nhung - Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM - phân tích dựa trên cơ sở dữ liệu sáng chế quốc tế WIPS Global, đến hết tháng 4-2026 thế giới ghi nhận 29.422 sáng chế về công nghệ AI cho đô thị thông minh đã được đăng ký bảo hộ. 

Trong 7 lĩnh vực đô thị thông minh, đời sống thông minh có số lượng sáng chế cao nhất với 10.871 sáng chế, nổi bật ở y tế thông minh, chẩn đoán và theo dõi sức khỏe.

Các nhóm tiếp theo gồm kinh tế thông minh, dịch chuyển thông minh, năng lượng thông minh, môi trường thông minh, quản trị thông minh và dân cư thông minh.

Theo bà Nhung, những lĩnh vực này đều gắn với áp lực vận hành của một đô thị lớn như TP.HCM. Ở nhóm dịch chuyển thông minh, các sáng chế tập trung vào điều hành giao thông, tối ưu lưu lượng, logistics, cảng, chuỗi cung ứng, điều phối tuyến đường và bãi đỗ xe. 

Ở nhóm năng lượng thông minh, các hướng nổi bật gồm dự báo phụ tải, lưới điện thông minh, giám sát tiêu thụ điện, chiếu sáng thông minh và sạc xe điện. 

Ở nhóm môi trường thông minh, AI được quan tâm trong quan trắc không khí, nước, ô nhiễm môi trường, dự báo thiên tai, xử lý rác thải và nước thải.

Về công nghệ, học máy vẫn là nhóm kỹ thuật dẫn đầu với 18.565 sáng chế. Tuy nhiên, nhiều nhóm phục vụ trực tiếp cho điều hành đô thị cũng tăng nhanh như phân tích dự báo, lập kế hoạch - lập lịch, biểu diễn tri thức và suy luận, trí tuệ nhân tạo phân tán. 

Người dùng trải nghiệm ứng dụng thế giới ảo trong một triển lãm về đô thị thông minh - Ảnh: ĐỨC THIỆN

AI cần đi cùng dữ liệu, quy trình và hạ tầng tri thức

PGS.TS Phạm Trần Vũ - Phó hiệu trưởng Trường đại học Bách khoa TP.HCM - cho rằng một đô thị thông minh cần được vận hành trên nền tảng điều hành thống nhất còn gọi là hệ điều hành đô thị.

Theo ông, các ứng dụng giao thông, y tế, năng lượng hay AI đều khai thác năng lực chung của nền tảng điều hành. Nếu các ứng dụng phát triển rời rạc, thành phố có thể có nhiều công cụ thông minh nhưng thiếu năng lực điều hành thống nhất.

TP.HCM đã có một số bước chuẩn bị quan trọng như trung tâm dữ liệu tập trung, kế hoạch đầu tư Trung tâm Tính toán cho AI và nhiều chính sách liên quan. 

AI cũng đã được ứng dụng ở một số lĩnh vực cụ thể như giao thông, an ninh công cộng, y tế và dự báo chất lượng không khí.

"Vấn đề là các ứng dụng này cần được tích hợp sâu hơn vào hệ thống điều hành đô thị để dữ liệu từ nhiều lĩnh vực có thể hỗ trợ phân tích tình huống, dự báo rủi ro và đề xuất phương án xử lý", ông Vũ nhận định.

Ở tầng hành chính công, PGS.TS Ngô Minh Vũ - giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế TP.HCM - nhấn mạnh với văn bản quản lý nhà nước, một câu trả lời sai căn cứ, trích nhầm bản hết hiệu lực hoặc hiểu sai chuỗi dẫn chiếu có thể dẫn tới tham mưu sai, ban hành sai.

Từ yêu cầu đó, nhóm nghiên cứu đề xuất mô hình trợ lý AI sử dụng kiến trúc Graph RAG đa tác tử. Hệ thống không dừng ở việc tìm đoạn văn gần giống câu hỏi mà dựng đồ thị tri thức để nối văn bản, điều khoản, phụ lục, thuật ngữ, bảng biểu, bản cũ và bản mới. 

Cơ quan quản lý còn cần lớp tri thức hành chính giúp xử lý đúng quy định, đúng thẩm quyền, đúng biểu mẫu và đúng phiên bản văn bản.

"Khi dữ liệu đô thị được kết nối với hạ tầng tri thức có kiểm chứng, AI có thể hỗ trợ thành phố ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn và gần hơn với nhu cầu thực tế của người dân", ông Vũ nói.