Vụ hơn 140 điểm 10 toán ở Tuyên Quang: Quyền thi lại không thể áp dụng với thí sinh gian lận

Trường THPT chuyên Tuyên Quang - Ảnh: NGUYÊN BẢO

328 thí sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang được đề xuất thi lại môn toán sau vụ gian lận thi tốt nghiệp THPT.

Phạm vi thi lại phải được quyết định trên cơ sở kết quả điều tra

Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, thành viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội, cho rằng khi lựa chọn phương án xử lý vụ việc ở Trường THPT chuyên Tuyên Quang phải bình tĩnh, thận trọng, dựa trên chứng cứ và quy định pháp luật. 

Không vì yêu cầu xử lý nghiêm mà quy kết trách nhiệm tập thể, nhưng cũng không vì bảo vệ quyền lợi học sinh mà làm nhẹ đi hành vi gian lận.

Bà nêu quan điểm với những phòng thi mà sai phạm đã làm cho kết quả môn toán không còn đủ độ tin cậy nên tổ chức thi lại trong năm 2026.

Nhưng quyền được thi lại không thể áp dụng một cách vô điều kiện đối với những thí sinh đã được chứng minh chủ động tham gia hoặc tiếp nhận sự trợ giúp trái quy chế.

Nói cách khác cần đồng thời thực hiện việc khôi phục một kết quả thi khách quan cho những thí sinh chưa được chứng minh có lỗi và xử lý nghiêm, cá thể hóa trách nhiệm với từng thí sinh thực sự vi phạm.

"Không nên mặc nhiên thi lại cho toàn bộ hơn 320 thí sinh của cả điểm thi nếu kết quả xác minh cho thấy sai phạm chỉ xảy ra tại một số phòng, với một số nhóm thí sinh hoặc trong một khoảng thời gian nhất định.

Phạm vi thi lại phải được quyết định trên cơ sở kết quả điều tra, biên bản thi, lời khai, dữ liệu camera nếu có, sơ đồ phòng thi, diễn biến vào - ra phòng thi, phân tích bài làm và các chứng cứ hợp pháp khác.

Chỉ những kết quả thực sự bị tác động hoặc đã mất khả năng kiểm chứng về độ tin cậy mới cần được thay thế bằng kết quả thi lại", bà Nga nói.

Theo bà, quyết định cuối cùng phải dựa trên đánh giá toàn diện. Bộ Giáo dục và Đào tạo cần làm rõ ít nhất ba nhóm thí sinh có chứng cứ vi phạm, thí sinh không vi phạm và thí sinh chưa thể xác định chắc chắn có hưởng lợi hay không. Mỗi nhóm phải có phương án xử lý phù hợp.

"Muốn xử lý thí sinh, cơ quan có thẩm quyền phải xác định được hành vi cụ thể, mức độ tham gia, sự chủ động, phần lợi ích mà thí sinh đã nhận được và phải có chứng cứ phù hợp.

Nguyên tắc công bằng không cho phép vì chưa xác định được chính xác ai vi phạm mà coi tất cả thí sinh trong phòng thi đều có lỗi. Xử lý kỷ luật phải đúng người, đúng hành vi, đúng tính chất và mức độ vi phạm", bà Nga nói thêm.

Nếu quyết định thi lại trong 2026, bà nêu kỳ thi phải được tổ chức khẩn trương nhưng không nóng vội.

Thêm vào đó đề thi mới với độ khó, cấu trúc và khả năng phân hóa tương đương, thay thế toàn bộ nhân sự liên quan, tổ chức tại địa điểm độc lập, tăng cường giám sát trực tiếp và giám sát bằng thiết bị, bảo đảm tuyệt đối an ninh, bảo mật trong các khâu ra đề, vận chuyển, coi thi và chấm thi.

Bộ Giáo dục và Đào tạo phải phối hợp với các trường đại học điều chỉnh lịch xét tuyển, bảo đảm kết quả thi lại được cập nhật kịp thời, thí sinh không bị mất cơ hội học tập vì sai phạm của người lớn.

Các em cần được bảo vệ danh tính, tư vấn tâm lý, không bị quy chụp trên mạng xã hội. Khi chưa có kết luận với từng cá nhân, không nên gắn nhãn "gian lận" cho toàn bộ học sinh...

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga - Ảnh: GIA HÂN

Nếu tổ chức thi lại cho các thí sinh gian lận sẽ không công bằng

Luật sư Đặng Văn Cường (Đoàn luật sư TP Hà Nội) cho hay nếu gian lận chỉ dừng lại ở việc được giáo viên nhắc bài, làm đáp án ngay tại phòng thi để phát tán cho các thí sinh chép bài mà đề thi không lọt ra ngoài thì thí sinh chỉ vi phạm quy chế thi, không bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ông nêu việc Sở GD-ĐT tỉnh Tuyên Quang đề xuất cho 328 học sinh thi lại là yêu cầu, mong muốn của sở và các phụ huynh, học sinh. Song việc được chấp thuận tổ chức thi lại hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố như yếu tố lỗi, hậu quả, các quy định của pháp luật.

Thông thường các trường hợp tổ chức thi lại khi xảy ra 1 trong các trường hợp như thiên tai, bão lũ, động đất, hỏa hoạn, dịch bệnh, mất an toàn đề thi hoặc các sự cố khách quan khác...

"Việc tổ chức thi lại ở 1 địa điểm, địa phương chỉ xảy ra trong những trường hợp bất khả kháng, không do lỗi của thí sinh.

Bởi vậy nếu quá trình điều tra vụ án chưa kết thúc, cơ quan điều tra chưa có kết luận là các thí sinh sai phạm ở mức độ như thế nào, có bao nhiêu thí sinh sai phạm thì việc tổ chức kỳ thi sẽ chưa thể đặt ra thời điểm này", luật sư Cường chia sẻ.

Ông dẫn quy chế thi tốt nghiệp THPT của Bộ GD-ĐT quy định trong trường hợp đặc biệt, Ban Chỉ đạo thi tốt nghiệp cấp quốc gia được quyết định đình chỉ tạm thời hoạt động thi hoặc tổ chức thi lại ở một số hội đồng thi hoặc trong cả nước nhưng phải trình Bộ trưởng Bộ GD-ĐT quyết định. Hiện quy chế không nêu rõ những trường hợp đặc biệt được tổ chức thi lại.

Quy chế quy định thí sinh sẽ bị hủy kết quả bài thi khi để người khác thi thay hoặc làm bài thay cho người khác dưới mọi hình thức.

"Các thí sinh chép bài sẽ bị hủy kết quả thi, đây là hình thức kỷ luật nên đương nhiên sẽ không được phép tổ chức thi lại đối với các thí sinh vi phạm này.

Nếu tổ chức thi lại cho các thí sinh đã có hành vi gian lận sẽ không đảm bảo công bằng, không thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật", luật sư Cường nhấn mạnh.