Xanh hóa khu công nghiệp: Mệnh lệnh chiến lược

Việt Nam hiện có gần 500 khu công nghiệp nhưng đến nay vẫn chưa có khu nào được công nhận là khu công nghiệp sinh thái theo bộ tiêu chuẩn trong nước. Ảnh chụp hệ thống điện mặt trời áp mái trong khu công nghiệp ở tỉnh Lâm Đồng - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Áp lực từ nhu cầu năng lượng sạch và cơ chế DPPA

Từ triển lãm Solar & Storage Live Vietnam 2026, ông Trần Thiên Long - Phó chủ tịch Liên chi hội Bất động sản Công nghiệp Việt Nam (VIREA) - đã có thêm những trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ về chủ đề trên. 

Theo ông Long, chuyển đổi xanh không còn là câu chuyện tự nguyện mà đã được cụ thể hóa bằng các văn bản pháp lý của Chính phủ như Nghị định 35 về quản lý khu công nghiệp và Thông tư 05 hướng dẫn mô hình khu công nghiệp sinh thái. 

Đây là hành lang pháp lý, nền tảng quan trọng để các địa phương và doanh nghiệp thực hiện bước chuyển mình từ mô hình truyền thống sang bền vững.

Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay lại nằm ở chỗ Việt Nam vẫn chưa có một bộ tiêu chí thống nhất để xác định thế nào là một khu công nghiệp sinh thái.

Trong khi thực tế hiện Việt Nam có gần 500 khu công nghiệp nhưng chưa có đơn vị nào được công nhận chính thức là khu công nghiệp sinh thái theo đúng chuẩn mực. 

Từ đó, ông Long nhấn mạnh: "Nếu không nhanh chân thực hiện các giải pháp chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, chắc chắn 5 năm nữa Việt Nam sẽ không còn là điểm đến của dòng vốn FDI".

Theo các chuyên gia, các nhà đầu tư lớn quốc tế hiện không chỉ tìm kiếm hạ tầng sẵn có mà họ đòi hỏi một hệ sinh thái "hàng hóa xanh", nơi các nhà máy phải đạt chuẩn thông minh và bền vững ngay từ khâu sản xuất. 

Điều này cũng được ông Bùi Tân Hưng - Giám đốc mảng khí và năng lượng tái tạo của TotalEnergies - chứng thực. Bởi theo ông, tư duy của nhà đầu tư FDI đã thay đổi rõ rệt. Thay vì chỉ quan tâm đến giá đất hay logistics, câu hỏi đầu tiên của họ hiện nay là "liệu có thể tiếp cận nguồn năng lượng sạch hay không?".

Tuy nhiên thực tế việc triển khai năng lượng áp mái tại các khu công nghiệp vẫn gặp nhiều rào cản do xung đột lợi ích hoặc thiếu giấy phép hoạt động điện lực của chủ đầu tư hạ tầng. Điện sạch cùng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) với những khách hàng công nghiệp vô cùng thách thức. 

Từ quy hoạch đất làm khu công nghiệp sang "quy hoạch hệ sinh thái xanh" để hút FDI

Ông Bùi Lê Anh Hiếu - Giám đốc tiếp thị kinh doanh Long Hậu Corporation, thừa nhận nhiều chủ đầu tư khu công nghiệp còn e ngại chuyển đổi xanh vì chưa thấy được lợi ích kinh tế quá rõ ràng. Trước mắt, điều họ nhìn thấy là chi phí đầu tư lớn hơn, nhiều tiêu chuẩn phải đáp ứng hơn và áp lực vận hành cũng cao hơn.

Ông cũng cho rằng theo tinh thần của Nghị quyết 10, tư duy làm khu công nghiệp phải chuyển từ "quy hoạch đất" sang "quy hoạch hệ sinh thái công nghiệp". Mô hình này tích hợp đầy đủ nơi làm việc, nơi ở và khu vui chơi để thu hút lao động chất lượng cao.

Dưới góc nhìn nghiên cứu chính sách, ông Khuất Tuấn Anh, Giám đốc chính sách Climateworks Centre Việt Nam, lưu ý rằng không thể chuyển đổi 100% xanh ngay lập tức mà cần lộ trình từng bước.

Thách thức lớn nhất hiện nay là sự phối hợp giữa các chủ thể. Một khu công nghiệp nhỏ lẻ chuyển đổi thành công chỉ mang tính chất hình mẫu, tác động sẽ rất hạn chế nếu không có sự kết nối quy mô lớn giữa Nhà nước, ban quản lý và các doanh nghiệp thứ cấp. 

"Việc chuyển đổi xanh không thể làm đơn lẻ, hành động của doanh nghiệp này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp khác trong cùng hệ sinh thái", ông Tuấn Anh dặn dò.

Theo các chuyên gia, để giữ chân FDI, Việt Nam cần một hành lang pháp lý ổn định, các chính sách hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp chuyển đổi và đặc biệt là sự đồng bộ trong tư duy từ cấp quản lý đến từng nhà máy trong khu công nghiệp. Nếu chậm trễ, dòng vốn FDI chất lượng cao sẽ không dừng lại ở Việt Nam mà dịch chuyển sang các quốc gia khác sẵn sàng hơn về hạ tầng xanh.