Có nên tách riêng 2 kỳ thi THPT và tuyển sinh đại học?

Thí sinh tham gia kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại điểm thi Trường THPT Hùng Vương, phường Chợ Lớn, TP.HCM - Ảnh: NHƯ HÙNG

Tách hay không tách không phải là vấn đề!

Ngày 14-7, trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Sái Công Hồng - chuyên gia khảo thí - nhìn nhận việc tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học thành hai kỳ thi riêng không phải đến hôm nay mới đưa ra.

Vấn đề này từng có nhiều ý kiến, đề xuất, tranh luận và cơ quan quản lý cũng nhiều lần khẳng định kỳ thi tốt nghiệp THPT với mục đích chính hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông và một số mục đích khác, các trường học hoàn toàn có thể tự chủ tuyển sinh.

Thời gian gần đây kỳ thi tốt nghiệp ngoài mục đích như trước còn nhấn mạnh việc cung cấp dữ liệu đủ độ tin cậy, trung thực, đánh giá đúng năng lực của học sinh để các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp sử dụng trong tuyển sinh theo tinh thần tự chủ. 

Điều này, theo ông Hồng, khiến nhiều người vẫn hiểu đây là kỳ thi "2 trong 1".

Trong khi về bản chất theo quy định của Luật Giáo dục thực chất chỉ là kỳ thi tốt nghiệp THPT, nên cần hiểu rõ việc sử dụng kết quả thi.

"Trước đây tổ chức kỳ thi đại học mỗi năm tạo áp lực lớn, là gánh nặng cho người học. Hiện học sinh đã tham gia các kỳ thi đánh giá năng lực ở các trường đại học chiếm tỉ trọng cao. Nếu áp dụng như các trường đại học đang thực hiện, một năm thi nhiều lần, đánh giá nhiều lần thì sẽ giảm được áp lực cho thí sinh", TS Hồng phân tích.

Tuy nhiên thí sinh ở vùng khó khăn, vùng xa, vùng sâu chưa tham gia được nhiều. Vì vậy muốn kỳ thi làm căn cứ để có kết quả xét tuyển đại học, các trường đại học cần xây dựng các kỳ thi tuyển sinh rộng khắp, công bằng, khách quan và không thiên kiến cho đối tượng nào.

Một giáo viên THPT ở TP.HCM cho rằng cần nhất là kỹ thuật khảo thí, đầu tư công nghệ, camera giám sát phòng thi để loại bỏ tốt nhất những tiêu cực dù là kỳ thi nào. Chuyện "2 trong 1" hay tách thành các kỳ thi khác nhau không phải là "nút mở" cho vấn đề này.

Nhiều giải pháp đặt ra

TS Hoàng Ngọc Vinh, chuyên gia giáo dục, nhìn nhận đề xuất tách thành 2 kỳ thi từ câu chuyện gian lận ở Tuyên Quang là chỉ Tuyên Quang hay có thể ở một vài nơi khác có tiêu cực do kỳ thi "2 trong 1" mà thay đổi tách thành 2 kỳ thi?

Theo ông, vấn đề phải tính đến giải pháp trọng tâm là chính sách, kỹ thuật khảo thí và con người. Gốc của vấn đề nằm ở chính sách thi và xét tuyển còn nhiều bất hợp lý, trong khi công tác khảo thí vẫn vận hành bằng một đội ngũ chủ yếu làm kiêm nhiệm, mùa vụ, thiếu chuẩn nghề nghiệp, thiếu công nghệ và thiếu cơ chế giám sát độc lập đủ mạnh.

"Không thể cứ xảy ra một vụ việc nghiêm trọng là lại nghĩ đến chuyện tách kỳ thi. Tách hai kỳ thi là một thay đổi chính sách lớn, phải đánh giá đầy đủ tác động đến chi phí xã hội, áp lực học sinh, công bằng vùng miền, chất lượng tuyển sinh và nguy cơ luyện thi đại học nở rộ như trước đây. Không thể vì một nguyên nhân không cốt lõi mà chuyển hướng cả hệ thống", ông Vinh đánh giá.

Giải pháp, theo TS Hoàng Ngọc Vinh phải là cải cách tận gốc chính sách thi và xét tuyển, hiện đại hóa công nghệ khảo thí, xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, quản trị dữ liệu trước khi công bố điểm, giám sát độc lập và hình thành đội ngũ khảo thí chuyên nghiệp.

Còn TS Sái Công Hồng gợi ý các trường đại học liên kết theo khối ngành đào tạo để xây dựng đề thi, bài thi đánh giá năng lực để tuyển chọn đúng năng lực thí sinh.

"Cần đổi mới phương thức ra đề thi bằng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, thi trên máy tính, thi nhiều lần và chọn kết quả cao nhất để tránh gian lận", ông Hồng nêu giải pháp.