Ký sinh trùng trên rau sống, ăn sao cho an toàn?

Cyclospora là một loại ký sinh trùng hiển vi có thể làm ô nhiễm rau củ, trái cây tươi thông qua nguồn nước tưới, đất trồng hoặc trong quá trình thu hoạch, sơ chế và vận chuyển - Ảnh: AlexRaths

Mới đây, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) ghi nhận hàng nghìn ca mắc cyclosporiasis tại nhiều bang, trong đó hàng trăm trường hợp được cho là liên quan đến cùng một nguồn thực phẩm nhiễm bẩn. 

Dù giới chức y tế vẫn chưa xác định chính xác loại thực phẩm gây bùng phát, nhưng các loại rau ăn sống và rau salad đang được đặc biệt theo dõi.

Ký sinh trùng có thể bám trên rau sống

Cyclospora là một loại ký sinh trùng hiển vi có thể làm ô nhiễm rau củ, trái cây tươi thông qua nguồn nước tưới, đất trồng hoặc trong quá trình thu hoạch, sơ chế và vận chuyển. Khi xâm nhập vào cơ thể, ký sinh trùng này gây bệnh cyclosporiasis với các triệu chứng điển hình như tiêu chảy nhiều lần, phân lỏng hoặc toàn nước, đau bụng, đầy hơi, buồn nôn, mệt mỏi, đau nhức cơ thể, chán ăn và sụt cân. 

Một số người bệnh có thể sốt nhẹ. Đối với người khỏe mạnh, bệnh thường không đe dọa tính mạng nhưng có thể kéo dài nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần nếu không được điều trị. 

Trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người có hệ miễn dịch suy giảm là nhóm có nguy cơ mất nước và phải nhập viện cao hơn.

Người Việt cần lưu ý gì?

Khác với nhiều quốc gia phương Tây, nơi rau sống chủ yếu xuất hiện trong các món salad, bữa cơm của người Việt có rất nhiều loại rau được ăn trực tiếp mà không qua chế biến nhiệt. Từ xà lách, rau mùi, húng quế, húng lủi, tía tô, diếp cá cho đến các loại rau thơm ăn kèm phở, bún, bánh cuốn, gỏi cuốn hay bún chả đều là những thực phẩm quen thuộc trong mùa hè.

Nếu nguồn nước tưới hoặc quá trình sơ chế không đảm bảo vệ sinh, các loại rau này có thể trở thành con đường đưa ký sinh trùng, vi khuẩn hoặc vi rút gây bệnh đường tiêu hóa vào cơ thể. Thời tiết nóng ẩm của mùa hè cũng khiến thực phẩm dễ bị ô nhiễm hơn nếu bảo quản không đúng cách.

Các chuyên gia cho biết rửa rau dưới vòi nước sạch vẫn là bước cần thiết trước khi sử dụng, tuy nhiên biện pháp này không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn Cyclospora. Loại ký sinh trùng này có thể bám rất chặt vào bề mặt lá hoặc ẩn trong các khe nhỏ của rau. Với những loại rau có lớp sáp tự nhiên, việc làm sạch càng trở nên khó khăn hơn.  

Việc ngâm rau bằng nước sạch kết hợp với giấm hoặc dung dịch rửa rau chuyên dụng có thể giúp giảm lượng ký sinh trùng bám trên bề mặt nhưng cũng không thể tiêu diệt hoàn toàn chúng.

Theo các chuyên gia, trong một số trường hợp, nguồn ô nhiễm không nằm trên bề mặt thực phẩm mà đến từ nguồn nước sử dụng trong quá trình canh tác. 

Khi đó, ký sinh trùng có thể đã xâm nhập vào bên trong mô thực vật, khiến việc rửa nhiều lần hoặc gọt bỏ lớp ngoài cũng không mang lại hiệu quả như mong muốn.

Thực phẩm nào an toàn hơn?

Nhìn chung, nguy cơ sẽ thấp hơn đối với các loại thực phẩm được nấu chín hoàn toàn, thực phẩm đóng hộp hoặc các loại trái cây có lớp vỏ dày phải gọt bỏ trước khi ăn như chuối, cam, bưởi, dứa hay dưa hấu. 

Các nghiên cứu cho thấy việc đun nóng thực phẩm ở nhiệt độ khoảng 72 độ C trở lên có thể tiêu diệt ký sinh trùng. Vì vậy, trong thời điểm lo ngại về an toàn thực phẩm, các món rau luộc, rau hấp, canh hoặc món xào sẽ là lựa chọn an toàn hơn so với việc ăn hoàn toàn rau sống, đặc biệt đối với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Hiện chưa có bằng chứng cho thấy Việt Nam có người nhiễm cyclosporiasis tương tự như tại Mỹ. Tuy nhiên, bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ quốc gia nào nếu thực phẩm bị ô nhiễm. 

Với thói quen sử dụng nhiều rau sống trong bữa ăn hằng ngày, người Việt vẫn nên chủ động phòng ngừa bằng cách lựa chọn rau có nguồn gốc rõ ràng, rửa nhiều lần dưới vòi nước chảy, hạn chế sử dụng rau đã cắt sẵn nếu không biết rõ điều kiện bảo quản và ưu tiên ăn chín, uống sôi trong những ngày nắng nóng.

Các bác sĩ cũng khuyến cáo, nếu sau khi ăn rau sống hoặc trái cây tươi xuất hiện tình trạng tiêu chảy kéo dài, đau bụng, mệt mỏi hoặc có dấu hiệu mất nước, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và xác định nguyên nhân. 

Việc tự ý sử dụng thuốc cầm tiêu chảy có thể làm chậm quá trình chẩn đoán và điều trị nếu nguyên nhân là do ký sinh trùng hoặc các tác nhân gây bệnh khác.