Cuộc gặp giữa hai thế hệ kiều bào bên dòng sông Hương

Phó chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài Phạm Thị Kim Hoa (ngoài cùng bên trái), anh Bùi Thanh Phùng và các bạn trẻ kiều bào chụp ảnh chung tại không gian Lan Viên cố tích ở Huế hôm 17-7 - Ảnh: THANH HIỀN

Cố đô Huế không chỉ lưu giữ những di sản được UNESCO công nhận, mà còn gìn giữ những giá trị được nhiều thế hệ kiều bào trao truyền cho hậu thế.

Dù thành danh ở trời Tây, những người con xa xứ như GS.TS triết học Thái Kim Lan (Việt kiều Đức) và cố họa sĩ Lê Bá Đảng (Việt kiều Pháp) đều dùng thành quả cả đời mình để dựng nên di sản gửi lại quê hương.

Những người ra đi để trở về

Đón các kiều bào trẻ tham dự Trại hè Việt Nam năm 2026 tại Lan Viên cố tích là anh Bùi Thanh Phùng, người thân của GS.TS Thái Kim Lan.

Ngôi nhà vườn truyền thống Huế này là nhà thờ và không gian sinh hoạt của dòng họ Thái, một danh gia vọng tộc của cố đô.

Theo lời giới thiệu của anh Phùng, các bạn trẻ khám phá kiến trúc nhà rường Huế với mái lợp năm lớp ngói, giúp nhà mát về mùa hè, ấm vào mùa đông. Các bạn còn được xem nhiều cổ vật quý gia đình gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Nổi bật trong số đó có bức thêu rồng từ thời vua Bảo Đại chuẩn bị lên ngôi, sập của Đức Từ Cung và bức trướng thêu chỉ vàng với bốn chữ "Thiên Hạ Đạt Tôn", nghĩa là được người đời tôn kính, quý trọng.

Dù không thể trực tiếp gặp đoàn vì bận công việc, dấu ấn và tâm huyết của GS.TS Thái Kim Lan được kể qua chính những hiện vật tại Lan Viên cố tích.

Bà sang Đức du học từ năm 1965, là một trong những Việt kiều đầu tiên trở về Việt Nam sau chiến tranh. Bà đã dành hơn 40 năm sưu tập gốm cổ vớt lên từ lòng sông Hương.

Bộ sưu tập ấy nay là linh hồn của Bảo tàng Gốm cổ sông Hương, với khoảng 5.000 hiện vật quý hiếm, trong đó có những món thuộc thời tiền Sa Huỳnh, cách đây khoảng 2.500-3.000 năm.

Đây không chỉ là thành quả của một đời sưu tầm, mà hơn hết là tấm lòng của một người con xa xứ luôn nặng lòng với đất nước.

Bảo tàng Gốm cổ sông Hương nằm trong khuôn viên Lan Viên cố tích, là nơi lưu giữ hơn 5.000 hiện vật gốm được vớt lên từ đáy sông Hương - Ảnh: THANH HIỀN

Vừa giới thiệu, anh Bùi Thanh Phùng vừa giải thích cặn kẽ với các kiều bào trẻ về công dụng của từng món đồ gốm, đất nung vào thời xa xưa - Ảnh: THANH HIỀN

Anh Bùi Thanh Phùng không khỏi xúc động khi đón các bạn trẻ kiều bào đến Lan Viên cố tích. Giống như bà Thái Kim Lan, anh cũng là một Việt kiều đã chọn về nước sau nhiều năm sống và làm việc ở châu Âu.

Năm 2015, anh hồi hương vì cảm thấy mình như "người được chọn" để trở về chăm sóc cội nguồn.

"Ban đầu tôi cũng không nghĩ là mình sẽ ở lại đây mà muốn ở Hà Nội, TP.HCM hay Đà Nẵng - những thành phố sôi động, có thể làm nhiều việc để thỏa mãn sức trẻ của mình", anh kể.

Nhưng COVID-19 khiến anh nhận ra sự ngắn ngủi và vô thường của đời sống. Sau đại dịch, gia đình anh mở lòng hơn. 

Đến năm 2022, Lan Viên cố tích và Bảo tàng Gốm cổ sông Hương chính thức mở cửa đón khách quý, sau nhiều năm đóng kín.

Sau hơn ba năm, nơi đây đã đón nhiều đại sứ, viện trưởng, giới trí thức, người đứng đầu nhiều tổ chức quốc tế, cùng đông đảo Việt kiều và con em của họ trên khắp thế giới. 

Những chuyến thăm này góp phần đưa văn hóa, lịch sử xứ Huế nói riêng và Việt Nam nói chung đến gần hơn với bạn bè quốc tế và bà con ở nước ngoài.

Trong không gian hoài cổ, một bạn trẻ đặt câu hỏi làm sao để gìn giữ văn hóa Việt Nam khi bản thân ở nước ngoài. Anh Phùng chia sẻ cùng các bạn: "Chẳng cần điều gì quá lớn lao hay vĩ đại, việc chúng ta đang nói tiếng Việt, mang cái tên tiếng Việt Nam, có dòng họ là người Việt Nam, chính là cách mà chúng ta đang gìn giữ văn hóa Việt Nam".

Với gia đình anh, gìn giữ bản sắc còn là những việc rất đỗi bình dị như mặc áo dài mỗi dịp lễ Tết, làm bánh bèo, bánh nậm ở Đức để đãi bạn bè. Chính những điều tưởng như nhỏ bé ấy đã giúp hồn cốt Việt được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Hơn 40 năm qua, gia tộc họ Thái đã cất công sưu tầm và gìn giữ nhiều cổ vật hoàng gia quý hiếm và đặc biệt có giá trị. Nhiều món trong số đó chỉ mới được họ đưa về Việt Nam sau nhiều thập niên lưu giữ tại Đức - Ảnh: THANH HIỀN

Giấc mơ Việt Nam trong không gian nghệ thuật Lê Bá Đảng

Rời Lan Viên cố tích, Trại hè Việt Nam đến với Không gian lưu niệm Lê Bá Đảng - nơi gắn với tên tuổi của cố họa sĩ Việt kiều Pháp nổi tiếng thế giới.

"Hôm nay các em gốc Việt từ khắp nơi trên thế giới trở về đây, tôi nghĩ ông Lê Bá Đảng sẽ rất vui mừng và hoan hỷ khi nhìn thấy các em về thăm nơi này", bà Võ Mỹ Hằng xúc động khi bắt đầu phần giới thiệu cho đoàn kiều bào trẻ.

Sinh năm 1921, Lê Bá Đảng sang Pháp năm 1939 trong thân phận "lính thợ". Ông từng bị phát xít Đức bắt làm tù binh, rồi trốn thoát trở lại Pháp và theo học Học viện Nghệ thuật Toulouse.

Từ một cuộc đời đầy gian khổ, tên tuổi Lê Bá Đảng dần được khẳng định trên trường quốc tế. Ông được mệnh danh là "bậc thầy của hai thế giới Đông - Tây".

Điều đặc biệt hơn cả: cuối đời, ông chọn mang phần lớn di sản nghệ thuật của mình về lại Việt Nam.

Ông sáng tác đến năm 94 tuổi, để lại hơn 3.000 tác phẩm. Trong đó hơn 2.000 tác phẩm hiện có mặt tại Việt Nam, ở TP.HCM, Đà Nẵng và Huế. Đây là số lượng hiếm gặp đối với một nghệ sĩ sống xa quê hương gần trọn cuộc đời.

Sinh thời, họa sĩ Lê Bá Đảng được biết đến với nhiều tác phẩm về đề tài chiến tranh. Tác phẩm "Châu chấu đá voi" được ông sáng tác năm 1974, từ mảnh xác máy bay B-52 do ông Xuân Thủy - trưởng đoàn đàm phán của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - mang từ Việt Nam sang Paris theo nguyện vọng của họa sĩ. Lê Bá Đảng từng cùng các họa sĩ danh tiếng như Picasso, Matta... kêu gọi văn nghệ sĩ, trí thức thế giới tham gia "Ngày vì tri thức Việt Nam", ủng hộ hòa bình, phản đối chiến tranh ở Việt Nam. Năm 2005, ông được Nhà nước Việt Nam trao tặng Huy chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước - Ảnh: THANH HIỀN

"Ông có cả một cuộc đời sống ở nước ngoài nhưng cuối đời lại trở về cống hiến cho quê hương, đất nước. Ông đã mang hết những tinh hoa của mình về cho quê hương thông qua các không gian nghệ thuật. Đây chính là nơi thực hiện giấc mơ của ông.

Ông mơ về một không gian nơi có nghệ thuật, có thiên nhiên và có con người. Khi bước vào đây, các bạn cũng là một phần trong chính tác phẩm này của ông, và các bạn chính là một phần trong giấc mơ của ông", bà Võ Mỹ Hằng gửi gắm đến đoàn kiều bào trẻ.

Lắng nghe xong phần giới thiệu, nhiều bạn trẻ Việt kiều nán lại hồi lâu trước các tác phẩm.

Với họa sĩ Lê Bá Đảng, đây không chỉ là một không gian nghệ thuật. Đó còn là nơi ông gửi gắm tâm nguyện: mong tinh thần, khí phách và giá trị tinh hoa của dân tộc Việt Nam sẽ được các thế hệ mai sau gìn giữ, tiếp nối, dù sinh ra, lớn lên hay sinh sống ở bất cứ nơi nào trên thế giới.

Bà Võ Mỹ Hằng giới thiệu cặn kẽ cho các bạn trẻ kiều bào về cuộc đời và các tác phẩm của danh họa Lê Bá Đảng. Các tác phẩm của ông sử dụng đa dạng chất liệu như giấy bồi, đồng, kẽm, sắt, gỗ, thủy tinh,... do đó ông còn được mệnh danh là bậc thầy của chất liệu - Ảnh: THANH HIỀN

Thích thú trước không gian nghệ thuật giữa lòng xứ Huế, nhiều bạn trẻ không quên lưu lại hình ảnh những tác phẩm được xem - Ảnh: THANH HIỀN

Trong chặng dừng chân tại Huế, điều đọng lại trong lòng các bạn trẻ kiều bào không chỉ là vẻ đẹp của nghệ thuật hay chiều sâu lịch sử cố đô. Đó còn là thông điệp được thế hệ đi trước trao truyền: dù đi xa đến đâu, người Việt Nam ở khắp năm châu vẫn luôn mang trong mình niềm tự hào về cội nguồn, gìn giữ tiếng Việt, bản sắc văn hóa và khí phách của dân tộc - Ảnh: THANH HIỀN