Thị trường kim cương đang vận hành trên điều gì?

Người tiêu dùng mua nữ trang ở TP.HCM - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Thay vì thanh toán toàn bộ tiền cho khách hàng bán kim cương ngay trong ngày như trước đây, từ hôm nay (21-7), PNJ tuyên bố sẽ áp dụng hạn mức thanh toán tối đa mỗi ngày theo năng lực thực tế.

Khi lời hứa quan trọng hơn viên kim cương 

Từng được xem là biểu tượng của sự sang trọng và bền vững, thị trường kim cương đang trải qua cuộc khủng hoảng niềm tin lớn nhất tại Việt Nam sau hàng loạt lùm xùm liên quan đến cam kết thu mua lại, chất lượng kiểm định. Và việc tạm ngưng hoạt động của một số điểm kinh doanh.

Điều đáng nói, cú sốc này không chỉ tác động đến một vài doanh nghiệp mà còn làm lung lay nền tảng vận hành của cả thị trường kim cương trong nước.

Trên thế giới, giá trị của một viên kim cương được xác lập bởi nhiều yếu tố: giác cắt (Cut), màu sắc (Color), độ tinh khiết (Clarity), trọng lượng (Carat) và đặc biệt là thương hiệu chế tác. Một viên kim cương có cùng thông số nhưng được gắn với những thương hiệu toàn cầu luôn có giá trị khác biệt nhờ uy tín được xây dựng qua hàng trăm năm.

Trong khi đó, tại Việt Nam, quyết định mua kim cương của nhiều người lại phụ thuộc vào một yếu tố khác: cam kết thu mua lại.

Không ít cửa hàng quảng cáo sẽ thu hồi sản phẩm với mức lỗ chỉ 5-15%, thậm chí thấp hơn đối với kim cương có giấy kiểm định quốc tế. Với nhiều khách hàng, điều họ mua không chỉ là một món trang sức mà còn là cảm giác an toàn rằng khi cần tiền vẫn có thể bán lại với mức thiệt hại không quá lớn.

Chính cam kết này trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng của nhiều doanh nghiệp. Tuy nhiên, mô hình thu mua lại chỉ vận hành hiệu quả khi dòng tiền giữa bán ra và thu vào tương đối cân bằng.

Trong điều kiện bình thường, lượng khách bán lại chỉ chiếm tỉ lệ nhỏ nên doanh nghiệp vẫn có thể xoay vòng vốn. Tuy nhiên, khi niềm tin bị lung lay, hàng loạt khách hàng cùng lúc mang kim cương đi bán đã khiến sự cân bằng này sụp đổ. Đó là hiện tượng chúng ta thấy những ngày qua.

Đến khu chợ An Đông (TP.HCM), nơi nổi tiếng với các cửa hiệu kim cương từ những quầy nhỏ tới cửa hàng lớn, từng là nơi dành cho dân sành chơi kim cương lâu đời, những ngày gần đây vắng lặng đến lạ lùng. Nhiều tiểu thương cho biết lượng khách đến hỏi bán tăng lên rõ rệt trong khi giao dịch mua mới gần như chững lại. Một khách hàng sở hữu nhiều bất động sản ở quận Tân Bình (cũ) kể từng có ý định bán chiếc nhẫn kim cương 7,5 ly nhưng sau đó quyết định giữ lại. "Giờ muốn bán cũng khó, thôi cứ để đeo", bà nói. 

Những không hẳn ai cũng nghĩ như bà, nhiều khách hàng khác lại rơi vào trạng thái hoang mang khi cửa hàng từng mua bất ngờ đóng cửa hoặc ngừng hoạt động.

Niềm tin mất đi nhanh hơn nhiều so với giá trị của chính viên đá quý

Khác với vàng - loại tài sản có thị trường giao dịch rộng khắp và giá tham chiếu rõ ràng - kim cương vốn có tính thanh khoản thấp. Giá trị của từng viên phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố riêng biệt. Việc bán lại trên thị trường thứ cấp luôn khó khăn hơn nhiều so với lúc mua.

Tôi luôn nói với những người mua kim cương rằng: Kim cương nên là mặt hàng được chọn mua khi bạn đã đủ đầy và cần một trang sức cao cấp hơn, một thú vui xa xỉ, hay để đánh dấu một sự kiện quan trọng trong cuộc đời, là món cuối cùng nên nghĩ sẽ bán ra.

Vì thế, điều các cửa hàng bán cho khách hàng nhiều năm qua không đơn thuần là viên kim cương mà là "niềm tin" vào khả năng chuyển đổi thành tiền trong tương lai. Khi lời hứa đó không còn được thực hiện, niềm tin mất đi nhanh hơn nhiều so với giá trị của chính viên đá quý.

Một vấn đề khác khiến thị trường thêm bất an là những tranh cãi về chất lượng kiểm định.

Không ít người tiêu dùng bày tỏ lo ngại khi cùng một viên kim cương nhưng kết quả đánh giá giữa các đơn vị kiểm định có sự khác biệt. Điều này khiến họ không biết có nên tin vào giấy chứng nhận nào và cũng không biết mang sản phẩm đến đâu để có được kết quả khách quan.

Một chủ nhà hàng tại TP.HCM cho biết chị từng mua kim cương ở nhiều cửa hàng có tiếng, trong đó có những doanh nghiệp hoạt động hàng chục năm. Điều chị ấy cần lúc này không phải bán được hay không, mà muốn biết chính xác viên kim cương mình đang giữ có đúng chất lượng như giấy chứng nhận hay không.

Sự hoài nghi đối với hệ thống kiểm định có thể để lại tác động lâu dài hơn cả câu chuyện thu mua lại, bởi đó là nền tảng để định giá toàn bộ thị trường. Và đổ xô đi bán có lẽ bắt đầu tư sự băn khoăn đó. 

Bình tĩnh lại, bạn sẽ nhận ra một điều, có hai trường hợp xảy ra:

Thứ nhất, viên kim cương của bạn được cửa hàng bán ra với thông số kiểm định, nhưng sự thật không đúng thông số đó. Nếu họ vẫn thu đổi lại cho bạn theo cam kết đã làm, tức là tiền của bạn được đảm bảo, thì kim cương lúc đó, nói cho dễ hiểu, là vật thế chấp cho giao dịch tiền tệ.

Ở trường hợp thứ 2, viên kim cương bạn giữ đúng thông số trên giấy kiểm định, nhưng không cam kết thu đổi, chỉ thuận mua vừa bán, đúng hàng đúng chất lượng, thì khi bạn cần bạn sẽ tự tìm cách bán như trên thế giới.

Nếu được lựa chọn: Bạn sẽ chọn phương án nào?

Tất nhiên dù lý do gì thì làm sai cam kết vẫn phải chịu trách nhiệm với người mua và trước pháp luật. Nhưng về khía cạnh quan điểm tiêu dùng, liệu chúng ta có quá đặt quá nhiều kỳ vọng vào kim cương?