Lê Sa Long hoàn thành lời hẹn với những người lính không trở về

Chiến sĩ trẻ trong lực lượng K quy tập hài cốt xúc động nâng niu hài cốt liệt sĩ - Tranh: LÊ SA LONG

Bằng lòng tri ân và nỗi khắc khoải của một người lính, họa sĩ Lê Sa Long gấp rút hoàn thiện bộ tranh gồm 19 tác phẩm với chủ đề Ước hẹn ngày trở về nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27-7. Với anh, đây là nén tâm nhang và cũng là tâm nguyện gửi đến những đồng đội đã ngã xuống.

Lời hẹn với đồng đội sau nhiều năm đau đáu

Sự nghiệp nghệ thuật của họa sĩ Lê Sa Long có một giai đoạn gắn liền với những ký ức không thể nào quên về một thời hoa lửa.

Năm 1984, nhận giấy gọi nhập ngũ khi chuẩn bị bước vào giảng đường Trường đại học Sư phạm Quy Nhơn với số điểm thủ khoa khối C, anh gác bút nghiên, lên đường nhập ngũ. Trong những tháng ngày huấn luyện gian khổ tại quân trường D1 Quảng Ngãi, Lê Sa Long gặp gỡ, gắn bó với một người lính trẻ quê ở mảnh đất này.

Ngày nhận lệnh sang chiến trường Campuchia, người đồng đội ấy để lại người vợ đang mang thai ba tháng. Trước lúc chia tay, Lê Sa Long tặng anh bức chân dung nhạc sĩ Trịnh Công Sơn như một kỷ vật. Nhưng chỉ ba tháng sau, người lính ấy hy sinh trong một trận phục kích trên đất bạn. Giọng họa sĩ nghẹn lại khi nhắc về đồng đội. 

Sau gần 5 năm trong quân ngũ, Lê Sa Long thi vào Trường đại học Mỹ thuật TP.HCM với học bổng Nguyễn Thái Bình dành cho thủ khoa đầu vào năm 1994. Khi ấy, anh nhớ những tháng ngày qua và ấp ủ một lời hứa sẽ dùng hội họa vẽ về những người đồng chí, đồng đội đã mãi mãi ra đi vì độc lập. 

Kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ năm nay, tạm gác những dự án mỹ thuật, Lê Sa Long thực hiện bộ tranh về đề tài người lính - điều mà trước đây anh chưa đủ cảm xúc để thực hiện trọn vẹn.

Những ngày tháng 7 lịch sử này như một cơ duyên, "Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" được triển khai thôi thúc anh cầm cọ, nhớ về một thời tuổi trẻ và cả những chuyến trực tiếp tham gia quy tập hài cốt liệt sĩ. Đó cũng là mệnh lệnh từ trái tim! 

Bà Nguyễn Thị Lệ - người vợ son sắt của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên

Lê Sa Long nhớ có lần cùng Ban chính sách của Tỉnh đội Nghĩa Bình tham gia quy tập mộ tập thể các liệt sĩ hy sinh trong Tết Mậu Thân 1968 tại Quy Nhơn (Bình Định cũ). 

"Tận mắt chứng kiến những di vật nằm lại dưới lớp đất sâu, tôi không kìm được nước mắt. Đó là những lá thư đã nhòe nét chữ dù được bỏ vào túi nhựa, là chiếc bút máy khắc tên người đã khuất.

Đó là chiếc lược nhôm được gò tỉ mỉ cẩn thận với dòng chữ 'Hẹn em ngày trở về chiến thắng' không biết bao giờ đến tay người nhận!

Rất nhiều người đã nằm xuống khi tuổi đời còn quá trẻ, đầy khát vọng và tương lai. Những kỷ vật mỏng manh ấy mang sức nặng của một lời hứa chưa thành. Tôi là người may mắn trở về nên phải có trách nhiệm vẽ lại họ, trả trọn lời hẹn năm xưa", họa sĩ Lê Sa Long xúc động chia sẻ.

Mỗi nét cọ là một lời tri ân

Những ngày gần đây họa sĩ dành nhiều tâm huyết vẽ chân dung, ký họa các lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng. Quá trình thực hiện bộ tranh cũng là hành trình anh sống lại những ký ức khó quên. 

Trong thời gian vẽ, anh cũng thường đến hiện trường nơi các chiến sĩ trẻ tìm kiếm, quy tập hài cốt. Lê Sa Long nhận thấy nhiều người dân từ các tỉnh, các bạn trẻ thành kính thắp nhang, mong các liệt sĩ sớm về cùng gia đình, người thân yêu. 

Anh đặc biệt xúc động trước câu chuyện của bà Nguyễn Thị Lệ - người vợ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, suốt 60 năm mòn mỏi, chung thủy chờ người thương. Hay câu chuyện về một Mẹ Việt Nam Anh hùng có chồng đi tập kết rồi lập gia đình khác. Khi cả hai người qua đời, bà vẫn rộng lòng đón bốn người con riêng của chồng về nuôi dưỡng nên người.

Mỗi nét cọ của Lê Sa Long như một sự đền đáp. Anh dùng màu thời gian để tôn vinh những hy sinh thầm lặng, chạm đến trái tim người xem.

Bà Nguyễn Thị Lệ đến khu tập trung hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng

Xuyên suốt bộ tranh, hình ảnh những Mẹ Việt Nam Anh hùng và những người vợ liệt sĩ hiện lên với sự chung thủy, bao dung và đức hy sinh. Họa sĩ không chỉ khắc họa nỗi mất mát mà còn tôn vinh sức mạnh tinh thần của người phụ nữ Việt Nam.

Dự kiến bộ tranh sẽ ra mắt nhân dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ vào năm sau, có hơn 27 tranh khổ lớn. Họa sĩ Lê Sa Long chia sẻ với Báo điện tử Tuổi Trẻ rằng sau triển lãm anh dự định trao tặng toàn bộ các tác phẩm cho một bảo tàng ở TP.HCM như một cách lưu giữ những câu chuyện về người lính, nghĩa tình đồng đội và lòng yêu nước cho các thế hệ mai sau. 

Ngày bắt đầu tìm kiếm liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng

Tìm kiếm dấu tích các hố chôn tập thể

Các anh khắc khoải ngày “về” bên người thân yêu

Lực lượng chức năng đang quy tập hài cốt liệt sĩ

Xúc động hình ảnh lực lượng chức năng đang quy tập hài cốt

Lực lượng chức năng lấy mẫu ADN từ hài cốt

Một số hiện vật còn lưu lại của các liệt sĩ

Chân dung Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Nhượng

Nhạc sĩ Trương Quý Hải hát cho đồng đội đã mất giữa Nghĩa trang liệt sĩ Vị Xuyên

Nhạc sĩ Trần Tiến sâu lắng với "Vết chân tròn trên cát”

Họa sĩ Lê Sa Long, tác giả bộ tranh Ước hẹn ngày trở về - Ảnh: NVCC