EVN được, mất gì khi mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp?

Cơ chế mua bán điện trực tiếp thúc đẩy thị trường điện - Ảnh: NGỌC HIỂN

Góp ý mới đây cho hoàn thiện dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) nêu ra những lo ngại lớn khi dự thảo luật sửa đổi cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cho phép các nhà bán lẻ và đơn vị phát điện cùng tham gia.

Đó là nguy cơ trục lợi chính sách và những tác động khi cơ chế thu hồi chi phí chưa được đánh giá đầy đủ, có thể dẫn tới chi phí của nhóm khách hàng tham gia DPPA giảm và EVN sẽ phải bù đắp các khoản thiếu hụt, tạo sự bất bình đẳng giữa các nhóm khách hàng. 

EVN có thể bị giảm doanh thu, mất khách hàng từ việc mở rộng DPPA

Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, TS Nguyễn Huy Hoạch - thành viên hội đồng khoa học Tạp chí Năng Lượng Việt Nam - cho rằng quan điểm EVN đưa ra cũng có lý do riêng. Bởi hiện nay cơ chế DPPA cho phép các khách hàng lớn (từ trên 200.000 kWh/tháng) được mua từ các nguồn điện tái tạo. Trong khi đó, đây là nhóm khách hàng chiếm tỉ trọng lớn trong cơ cấu doanh thu của tập đoàn.

"Dù mới có một hợp đồng ký kết DPPA, nhưng nếu tới đây ký kết thêm nhiều hợp đồng mua bán khác và mở rộng thêm đối tượng khách hàng, EVN có thể mất đi một khoản thu khá lớn. Đặc biệt khi các nhóm khách hàng dưới 200.000 kWh/tháng cũng được tham gia thì người mua điện có thể sẽ lách luật, chia nhỏ gói đấu nối trực tiếp để mua điện qua hệ thống truyền tải của EVN.

Việc này có thể sẽ ảnh hưởng doanh thu của tập đoàn này nếu chưa được đánh giá và tính toán đầy đủ các chi phí", ông Hoạch phân tích. 

Cùng đó, việc phát triển mạng lưới DPPA quy mô nhỏ cũng sẽ tác động đến vận hành hệ thống lưới điện quốc gia, tạo nên những khó khăn. Đặc biệt khi các công nghệ đo đếm thông minh scada, lưới truyền tải thông minh... đặt ra vấn đề làm sao để điều độ, vận hành hệ thống được hiệu quả khi có nhiều DPPA quy mô nhỏ tham gia.

Ông Nguyễn Hữu Khoa - Trường cao đẳng Điện lực TP.HCM - cũng cho rằng có những thách thức trong công tác vận hành hệ thống khi thay đổi cơ chế DPPA. Khi gia tăng thêm các khách hàng vào DPPA, trong khi nguồn điện cung ứng chủ yếu là điện gió, mặt trời, có tính bất định cao, nên sẽ áp lực trực tiếp lên điều độ hệ thống điện. 

Ngoài ra, các nguồn phát xanh thường tập trung ở khu vực miền Trung và miền Nam. Việc truyền tải dòng điện DPPA đi xa tới các khu công nghiệp gây áp lực lớn lên lưới truyền tải của EVN cũng như đặt ra các vấn đề về ổn định điện áp và chất lượng điện năng khu vực. 

Cần thúc đẩy phát triển đồng bộ DPPA và thị trường điện 

Tuy nhiên, không phải là không có những tác động tích cực cho hệ thống và mang lại lợi ích cho EVN. Bởi theo ông Khoa, khách hàng lớn sẽ chủ động dịch chuyển giờ sản xuất sang khung giờ cao điểm phát của nguồn điện sạch nhằm tối ưu chi phí. Từ đó hệ thống giảm được nguy cơ quá tải cục bộ, giảm áp lực khởi động các nguồn điện giá cao, đáp ứng nhu cầu của hệ thống. 

Đối với EVN, cơ chế này giúp doanh nghiệp tự thu xếp nguồn vốn để mua điện xanh, giảm bớt gánh nặng đầu tư nguồn chạy nền. Ông Khoa nhấn mạnh việc giảm áp lực đầu tư nguồn cho EVN là một lợi ích vĩ mô quan trọng kinh tế của cơ chế DPPA. Cơ chế này giúp chuyển dịch gánh nặng tài chính từ đầu tư công sang nguồn vốn tư nhân một cách hiệu quả.

Trước đây EVN thường phải ký các hợp đồng mua điện (PPA) dài hạn với cam kết bao tiêu sản lượng cố định, tạo ra rủi ro tài chính lớn nếu không tiêu thụ hết. Với cơ chế này sẽ giảm gánh nặng bao tiêu sản lượng dài hạn và rủi ro có thể xảy ra từ việc bao tiêu.

Khi gánh nặng đầu tư giảm, EVN có thể tập trung nguồn lực tài chính có hạn để nâng cấp, xây dựng hệ thống lưới truyền tải 500kV, 220kV và các trạm biến áp thông minh kỹ thuật số và nâng cao an toàn hệ thống. 

TS Nguyễn Huy Hoạch cũng cho rằng không nên chờ đợi hoàn thiện thị trường điện mới cho phép mở rộng đối tượng tham gia cơ chế DPPA mà phải tiến hành đồng thời. Vì vậy, cần phải đẩy nhanh hoàn thiện thị trường điện, tính toán đầy đủ chi phí dịch vụ phụ trợ, truyền tải và các yếu tố đầu vào khác khi triển khai DPPA. 

"Cần phải có chương trình phát triển song song về mô hình phát triển của DPPA và thị trường điện cạnh tranh. Công bố minh bạch số liệu chi phí truyền tải, điều tần, pin lưu trữ BESS... trong vận hành thị trường điện để vận hành đồng thời, bổ sung cho nhau giữa cơ chế DPPA nhằm đảm bảo tính đồng bộ và thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh hoàn thiện hơn và có tính bền vững hơn", TS Hoạch nói.