Câu chuyện ít ai biết phía sau cái tên công viên Lê Thị Riêng

Chân dung liệt sĩ Lê Thị Riêng (bí danh Hai Liên) - Nguồn: Tư liệu

Theo Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, trong báo cáo thành tích lưu trong hồ sơ, Lê Thị Riêng sinh năm 1925 tại xã Vĩnh Mỹ, huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu trong một gia đình bần nông.

Cha tham gia cách mạng rồi mất tích, mẹ mất sớm, bà được người chú ruột nuôi dưỡng và cho học hết bậc tiểu học.

Hồ sơ ghi lại rằng bà “đã chịu nhiều đắng cay của cô gái con nhà nghèo trong một xã hội đầy bất công, nhưng đã cố gắng để trưởng thành bằng nỗ lực của bản thân”.

Chính những tháng năm chứng kiến cảnh áp bức cùng sự dìu dắt của những người chiến sĩ cách mạng đã hun đúc trong cô gái trẻ Lê Thị Riêng ngày ấy lòng yêu nước và khát vọng đấu tranh giải phóng dân tộc.

Từ cô gái nghèo đến người nữ anh hùng

Tuổi thơ nhiều mất mát cùng những tháng năm chứng kiến cảnh áp bức đã hun đúc trong cô gái trẻ lòng yêu nước. Đặc biệt, những tấm gương của các chiến sĩ cách mạng đã trở thành ngọn lửa dẫn đường cho bà đến với lý tưởng cách mạng.

Tài liệu lưu trữ viết: “Năm 1940, Nam Kỳ khởi nghĩa bùng lên mạnh mẽ rồi tạm lắng, nhưng những tấm gương yêu nước, bất khuất sáng ngời của các chiến sĩ cách mạng như Nguyễn Thị Minh Khai, Phan Ngọc Hiển đã kịp thắp lên trong lòng Lê Thị Riêng ngọn đuốc lý tưởng, làm thay đổi cuộc đời của cô gái trẻ giàu nghị lực. Ngọn đuốc đó đã dẫn đường cho đồng chí tìm đến cách mạng và trưởng thành trong cách mạng”.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Lê Thị Riêng là một trong những hội viên đầu tiên của tổ chức Phụ nữ cứu quốc tại Bạc Liêu. Từ đây, bà nhanh chóng trở thành cán bộ nòng cốt của phong trào phụ nữ và lần lượt đảm nhận nhiều trọng trách.

Bà từng giữ các cương vị như: Chủ tịch Ban Chấp hành Phụ nữ cứu quốc tỉnh Bạc Liêu, Ủy viên Ban Chấp hành Phụ nữ cứu quốc Nam Bộ, Phó hội trưởng Hội Phụ nữ cứu quốc miền Đông, Phó hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ giải phóng miền Nam Việt Nam và đại diện phụ nữ tham gia Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.

Quyết định của Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng Tổ quốc ghi công cho gia đình liệt sĩ Lê Thị Riêng - Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III

Theo hồ sơ, dấu chân của bà có mặt trên khắp chiến trường Nam Bộ, từ miền Tây, miền Đông đến nội thành Sài Gòn lúc bấy giờ. Bà trực tiếp gây dựng phong trào phụ nữ, đưa chủ trương của Đảng đến với nhân dân và được đồng chí, đồng bào tin yêu bởi sự gần gũi, trách nhiệm và bản lĩnh.

Tháng 5-1967, khi đang giữ cương vị Khu ủy viên Đặc khu Sài Gòn - Gia Định, Trưởng Ban Phụ vận Sài Gòn, bà Lê Thị Riêng bị địch bắt trong một chuyến công tác vào nội thành.

Biết rõ vai trò của bà, địch dùng nhiều thủ đoạn mua chuộc, dụ dỗ rồi tra tấn dã man để khai thác thông tin.

Chúng dùng lửa đốt cháy các đầu ngón tay nhưng vẫn không thể khuất phục được ý chí của người nữ chiến sĩ. Trước mọi cực hình, bà Lê Thị Riêng kiên quyết giữ trọn khí tiết, bảo vệ bí mật của tổ chức.

Đêm mùng 2 Tết Mậu Thân năm 1968 (1-2-1968), địch bí mật đưa bà cùng một số cán bộ cách mạng khác ra khu vực đường Hồng Bàng (Sài Gòn) và sát hại.

Sự hy sinh của bà đã trở thành biểu tượng về lòng quả cảm của người phụ nữ miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ.

Đoàn Chủ tịch Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam từng ghi nhận: “…Sự hy sinh dũng cảm của bà đã nêu một tấm gương sáng chói về chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Bà đã hiến dâng trọn đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và giải phóng phụ nữ; những đức tính cần cù, giản dị, khiêm tốn và phẩm chất cao quý của bà đã được mọi người kính trọng và học tập”.

Ông Lê Chí Công, con trai liệt sĩ Lê Thị Riêng, đến dâng hương tại bia tưởng niệm liệt sĩ Trần Văn Kiểu cùng mẹ của mình sáng 18-7 - Ảnh: TRÍ ĐỨC

Ký ức về nữ anh hùng Lê Thị Riêng còn mãi

Sau ngày đất nước thống nhất, những cống hiến của bà Lê Thị Riêng được Đảng và Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý.

Ngày 17-8-1977, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định tặng Bằng Tổ quốc ghi công cho 139 gia đình liệt sĩ, trong đó có gia đình bà Lê Thị Riêng.

Đến ngày 10-4-2001, Chủ tịch nước ký quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho bà cùng nhiều cá nhân có thành tích đặc biệt xuất sắc trong hai cuộc kháng chiến.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những trang hồ sơ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III vẫn lặng lẽ lưu giữ cuộc đời của người nữ anh hùng.

Quyết định của Chủ tịch nước về việc truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang cho các cá nhân có thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống Mỹ, trong đó có liệt sĩ Lê Thị Riêng - Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III

Tên bà cũng được đặt cho Đội Biệt động vũ trang nữ Lê Thị Riêng ngay trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Sau ngày đất nước thống nhất, nhiều công trình, tuyến đường và trường học tiếp tục mang tên bà như công viên Lê Thị Riêng, đường Lê Thị Riêng, Trường Cán bộ Phụ nữ Trung ương II cùng nhiều trường học trên cả nước.

Đặc biệt, tại nơi bà anh dũng hy sinh, một bia tưởng niệm đã được dựng lên để tưởng nhớ người nữ cán bộ cách mạng kiên trung.

Có lẽ, giá trị lớn nhất của những hồ sơ lưu trữ không chỉ nằm ở việc ghi chép quá khứ. Mỗi trang tài liệu được mở ra hôm nay đều nhắc nhở về một con người có thật, một cuộc đời có thật đã hiến dâng trọn tuổi xuân cho Tổ quốc.

Và cũng từ những trang hồ sơ ấy, ký ức về Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Thị Riêng tiếp tục được gìn giữ, để lòng yêu nước và truyền thống tri ân được nối dài qua nhiều thế hệ.

Hồ sơ lưu giữ ký ức về nữ anh hùng Lê Thị Riêng - Ảnh tạo bằng AI