Chiến dịch 500 ngày đêm và cuộc cách mạng dữ liệu tìm danh tính liệt sĩ

Gia đình thân nhân liệt sĩ Huỳnh Văn Quên thành kính tại khu vực nhà quàn hài cốt các anh hùng liệt sĩ được tìm thấy tại công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TP.HCM, khu vực quận 10 trước đây) - Ảnh: TRÍ ĐỨC

Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, bà Vũ Ngọc Thủy - Phó cục trưởng Cục Người có công (Bộ Nội vụ) - cho biết Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ hướng tới đẩy nhanh xác định danh tính hài cốt liệt sĩ hiện nay mà còn đặt nền tảng cho phương thức tìm kiếm, nhận diện liệt sĩ dựa trên dữ liệu lớn, công nghệ hiện đại trong những năm tới.

* Thưa bà, Chiến dịch 500 ngày đêm đang ở giai đoạn nào? Bộ Nội vụ kỳ vọng chiến dịch sẽ tạo ra bước đột phá gì trong việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ?

- Sau gần 4 tháng triển khai, Chiến dịch 500 ngày đêm đã hoàn thành công tác chuẩn bị về ban hành chính sách, cơ chế, kế hoạch và xác định mục tiêu, phương pháp thực hiện.

Đến ngày 25-7, Chiến dịch đạt được những kết quả tích cực như: tìm thấy 1.488 mộ liệt sĩ và 7 mộ liệt sĩ tập thể; lấy mẫu gần 80.000 mộ liệt sĩ trong đó hơn 55.000 mộ đủ điều kiện lấy mẫu; lấy hơn 93.000 mẫu thân nhân liệt sĩ...

Toàn bộ Chiến dịch 500 ngày đêm sẽ phải hoàn thành các mục tiêu cụ thể gồm: tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; lấy mẫu đối với 100% mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin. Đặc biệt, Chiến dịch hướng tới giám định khoảng 18.000 mẫu ADN hài cốt liệt sĩ, riêng 6 tháng cuối năm 2026 phấn đấu hoàn thành khoảng 9.000 mẫu.

Đây là những nhiệm vụ có quy mô lớn, yêu cầu tiến độ rất cao. Bên cạnh việc có nhiều lực lượng lần đầu tham gia Chiến dịch cần được tập huấn, chúng ta còn đối mặt với việc thiếu nhân lực kỹ thuật, thách thức từ giám định ADN đối với các mẫu hài cốt đã chôn cất nhiều thập kỷ.

Để tăng tốc Chiến dịch, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515) đã chỉ đạo đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao năng lực giám định ADN.

Trước hết là phát huy tối đa năng lực của các cơ sở giám định hiện có, đồng thời đầu tư trang thiết bị, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại nhằm nâng cao tỉ lệ giám định thành công, nhất là đối với các mẫu hài cốt bị phân hủy nặng.

Tiếp tục nghiên cứu, mở rộng hợp tác quốc tế phù hợp với điều kiện thực tiễn để tiếp cận các công nghệ mới, góp phần rút ngắn thời gian xác định danh tính hài cốt liệt sĩ và bảo đảm độ chính xác của kết quả giám định.

Các lực lượng cũng đẩy nhanh tiến độ thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, hoàn thiện cơ sở dữ liệu và tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương để toàn bộ quy trình được triển khai đồng bộ, hiệu quả.

Bà Vũ Ngọc Thủy - Phó cục trưởng Cục Người có công (Bộ Nội vụ) - Ảnh: HÀ QUÂN

* Bà có thể nói cụ thể những cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ vướng mắc?

- Để tháo gỡ khó khăn trong lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN, Chính phủ đã có nghị quyết 26/2026.

Đây là hành lang pháp lý quan trọng, bởi như trước đây việc triển khai phải qua nhiều thủ tục, quy trình thì nay các quy định đã được cụ thể, rõ ràng hơn về đơn vị thực hiện, cơ sở giám định, kinh phí và nguồn lực hỗ trợ.

Tiếp đó, Ban Chỉ đạo 515 có quyết định 51 về quy trình phối hợp xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN và phân công địa bàn tiếp nhận, giám định mẫu hài cốt liệt sĩ.

Việc ban hành đồng bộ các cơ chế, chính sách và quy trình phối hợp đã tạo nền tảng pháp lý và cơ sở tổ chức thực hiện thống nhất trên cả nước, góp phần đẩy nhanh tiến độ lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.

* Việc số hóa hồ sơ, dữ liệu liệt sĩ sẽ được triển khai ra sao, thưa bà?

- Hiện nay Cục Người có công đang phối hợp với các cơ quan chức năng đẩy nhanh hoàn thiện và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ và nghĩa trang liệt sĩ; cơ sở dữ liệu về ADN liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ. Đồng thời chúng tôi sẽ số hóa hồ sơ người có công để đồng bộ vào cơ sở dữ liệu.

Các bộ Quốc phòng, Công an và các địa phương cũng đang hoàn thiện, cập nhật cơ sở dữ liệu liên quan để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Chúng tôi hy vọng sau Chiến dịch 500 ngày đêm sẽ hình thành được kho dữ liệu lớn để thực hiện tốt hơn công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Chúng tôi cũng mong các gia đình liệt sĩ có thể tiếp tục cung cấp thông tin về quá trình chiến đấu, hy sinh, nơi an táng ban đầu của liệt sĩ và tham gia thu nhận mẫu ADN theo hướng dẫn của cơ quan chức năng để đẩy nhanh quá trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

* Thông qua chiến dịch, bà muốn gửi gắm điều gì tới thế hệ trẻ?

- Điều chúng tôi muốn gửi gắm tới thế hệ trẻ là hãy luôn trân trọng giá trị của hòa bình, độc lập và không quên sự hy sinh của các thế hệ cha anh.

Mỗi hài cốt liệt sĩ được xác định danh tính, mỗi người được trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình không chỉ là niềm an ủi đối với thân nhân mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ và phát huy truyền thống "Uống nước nhớ nguồn". Chẳng hạn như việc xác định được thông tin là liệt sĩ Huỳnh Văn Quên và các liệt sĩ khác ở khu vực công viên Lê Thị Riêng (TP.HCM).

Chúng tôi mong thế hệ trẻ tiếp tục phát huy tri thức, làm chủ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số để cùng gìn giữ ký ức lịch sử, lan tỏa truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" và góp phần thực hiện tốt hơn công tác tri ân người có công trong giai đoạn mới.