Tăng huyết áp không kiểm soát: Mối nguy hàng đầu dẫn đến đột quỵ hiện nay

Thiếu tướng Trần Công Trường - Phó cục trưởng Cục Quân y - phát biểu tại buổi tập huấn - Ảnh: C.T.

Ngày 29-7, Cục Quân y đã phối hợp với Bệnh viện Quân y 175 (Bộ Quốc phòng) tổ chức buổi tập huấn cập nhật chẩn đoán và điều trị đột quỵ toàn quân năm 2026.

Thiếu tướng Trần Công Trường - Phó cục trưởng Cục Quân y - cho hay đột quỵ não là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế trên thế giới cũng như tại Việt Nam.

Đây là tình trạng cấp cứu y khoa đặc biệt khẩn cấp, đòi hỏi người thầy thuốc phải nhanh chóng nhận diện, chẩn đoán chính xác và xử trí kịp thời nhằm tận dụng tối đa "thời gian vàng", cứu sống nhu mô não và hạn chế thấp nhất các di chứng cho người bệnh.

Nhiều kỹ thuật tiên tiến hiện nay đã được áp dụng điều trị như tái tưới máu bằng tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch, lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học; hồi sức thần kinh và hồi phục chức năng sớm đã được triển khai rộng rãi, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện tiên lượng cho người bệnh.

Bác sĩ Hoàng Tiến Trọng Nghĩa - Trưởng khoa nội thần kinh, Bệnh viện Quân y 175 - chia sẻ tại buổi tập huấn - Ảnh: THU HIẾN

Bác sĩ Hoàng Tiến Trọng Nghĩa - Trưởng khoa nội thần kinh, Bệnh viện Quân y 175 - cho hay hiện nay đột quỵ được xem là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai trên toàn cầu, chỉ sau bệnh tim thiếu máu cục bộ (nhồi máu cơ tim).

Theo thống kê về gánh nặng bệnh tật toàn cầu năm 2019, mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 12 triệu ca đột quỵ mới, trong đó gần 6,5 triệu người tử vong do đột quỵ.

Đáng chú ý, trong giai đoạn từ năm 1990 đến năm 2019, số lượng người mắc đột quỵ và số ca tử vong do căn bệnh này tiếp tục gia tăng một cách đáng kể trên phạm vi toàn cầu. 

Điều này cho thấy đột quỵ đang trở thành một gánh nặng y tế rất lớn, đặc biệt tại các quốc gia có dân số già hóa nhanh và hệ thống chăm sóc sức khỏe còn nhiều thách thức.

Bác sĩ Nghĩa cho hay có 2 dạng đột quỵ nhồi máu não và đột quỵ xuất huyết não. Trong đó, nhồi máu não chiếm khoảng 80% tổng số trường hợp đột quỵ, còn xuất huyết não chiếm khoảng 20%.

Trong thực tế lâm sàng, cứ 5 bệnh nhân đột quỵ nhập viện thì có khoảng 4 người bị nhồi máu não. 

Mỗi phút trôi qua mà não không được tái tưới máu, ước tính khoảng 1,9 triệu tế bào thần kinh bị mất đi.

Vì vậy, người bệnh càng được đưa đến bệnh viện sớm thì khả năng cứu được mô não càng cao.

Khác với nhồi máu não, đột quỵ xuất huyết não xảy ra khi mạch máu trong não bị vỡ, khiến máu tràn vào nhu mô não.

Các yếu tố nguy cơ gây đột quỵ chủ yếu hiện nay - Đồ họa: THU HIẾN

Bác sĩ Nghĩa lý giải, các yếu tố nguy cơ của đột quỵ hiện đã được xác định khá rõ. Trong đó, đáng chú ý là phần lớn yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được. Tăng huyết áp được xem là yếu tố nguy cơ hàng đầu của đột quỵ.

Điều đáng lưu ý là tăng huyết áp thường diễn tiến âm thầm, nhiều người bệnh không có triệu chứng rõ ràng. Chính vì vậy việc kiểm tra huyết áp định kỳ đóng vai trò rất quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ.

Ngoài ra còn có rối loạn mỡ máu. Tình trạng cholesterol máu cao làm thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch. Các mảng xơ vữa có thể làm hẹp lòng mạch hoặc hình thành huyết khối, từ đó gây tắc nghẽn mạch máu não.

Nhiều bệnh lý tim mạch làm tăng nguy cơ đột quỵ, trong đó có rung nhĩ, suy tim, bệnh van tim, nhồi máu cơ tim. Đặc biệt, rung nhĩ làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông trong tim. Những cục máu đông này có thể di chuyển lên não và gây tắc mạch.

Bên cạnh đó, đái tháo đường làm tăng nguy cơ đột quỵ thông qua nhiều cơ chế như gây rối loạn chuyển hóa, tăng tình trạng viêm. 

Cuối cùng là các yếu tố liên quan đến lối sống. Một số thói quen làm tăng nguy cơ đột quỵ gồm: hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, ít vận động thể lực, chế độ ăn không lành mạnh, béo phì.