Nỗi lo tiền bạc có thể để lại 'vết sẹo' trên não bộ

Áp lực tài chính và khả năng hoạt động của não bộ có thể có mối liên hệ với nhau - Ảnh minh họa AI

Ít ai nghĩ rằng những hóa đơn chưa thanh toán, nỗi lo chi tiêu hay áp lực "cơm áo gạo tiền" có thể âm thầm tác động đến sức khỏe não bộ suốt hàng chục năm.

"Vết sẹo" trên não bộ vì áp lực tài chính

Đó là kết luận từ nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc University College London (UCL) thực hiện, vừa công bố trên tạp chí khoa học Innovation in Aging. 

Nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu của 2.759 người Anh sinh cùng một tuần vào tháng 3-1946 - một trong những dự án theo dõi sức khỏe con người lâu đời nhất thế giới.

Các nhà nghiên cứu theo dõi tình trạng kinh tế của những người tham gia từ khi họ 26 - 53 tuổi, đồng thời đánh giá trí nhớ, khả năng xử lý thông tin và thực hiện chụp não khi họ bước vào tuổi già.

Kết quả cho thấy những người nhiều lần rơi vào nhóm thu nhập thấp nhất hoặc thường xuyên gặp khó khăn trong việc chi trả các khoản sinh hoạt có kết quả kém hơn ở các bài kiểm tra trí nhớ và tốc độ xử lý thông tin khi bước sang tuổi trung niên.

Đáng chú ý hơn, ở nhóm được chụp cộng hưởng từ não, những người chịu áp lực tài chính kéo dài còn có não thất lớn hơn - một dấu hiệu thường liên quan đến quá trình teo mô não do lão hóa.

Theo tiến sĩ Jacques Wels, nhà xã hội học định lượng tại UCL và là đồng tác giả nghiên cứu, điểm khác biệt lớn của công trình nằm ở việc theo dõi cùng một nhóm người trong nhiều thập niên, thay vì chỉ khảo sát tại một thời điểm.

"Chúng tôi có thể quan sát mối liên hệ giữa áp lực tài chính và các dấu ấn sinh học của sức khỏe não bộ, như tốc độ đọc, tốc độ tính toán hay hình ảnh chụp não. Điều đó cho thấy đã có những thay đổi sinh học diễn ra trong suốt cuộc đời", ông cho biết.

Nhóm nghiên cứu cũng nhận thấy mối liên hệ này vẫn tồn tại ngay cả khi đã tính đến nhiều yếu tố khác như hoàn cảnh gia đình thời thơ ấu, trình độ học vấn hay khả năng nhận thức từ nhỏ. Điều này cho thấy những áp lực tích tụ trong cuộc sống trưởng thành có thể đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe não bộ về sau.

Các nhà khoa học cho rằng có nhiều cơ chế có thể giải thích hiện tượng này. Căng thẳng kéo dài có thể thúc đẩy tình trạng viêm mạn tính, ảnh hưởng đến quá trình lão hóa não. 

Nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu của 2.759 người Anh sinh cùng một tuần vào tháng 3-1946 - Ảnh: JAPAN TIMES

Cú sốc tài chính có thể để lại hậu quả nhiều năm

Một nghiên cứu công bố năm 2026 trên American Journal of Epidemiology đã phân tích dữ liệu của 7.676 người Mỹ từ 50 tuổi trở lên. Nhóm nghiên cứu do tiến sĩ Katrina Kezios, Đại học Boston, phối hợp cùng các nhà khoa học tại Đại học Columbia và Đại học Northwestern thực hiện.

Thay vì chỉ căn cứ vào mức thu nhập, các nhà khoa học đánh giá sức khỏe tài chính dựa trên nhiều yếu tố như khả năng thanh toán hóa đơn, mức độ kiểm soát tiền bạc, tài sản, khả năng đáp ứng nhu cầu thiết yếu và việc người tham gia có phải giảm sử dụng thuốc vì thiếu tiền hay không.

Kết quả cho thấy những người có tình hình tài chính xấu đi rõ rệt cũng trải qua quá trình suy giảm trí nhớ nhanh hơn. Mức ảnh hưởng được nhóm nghiên cứu ước tính tương đương với việc mỗi năm "già thêm" khoảng 5 tháng về mặt trí nhớ, trong đó mối liên hệ thể hiện rõ nhất ở nhóm từ 65 tuổi.

Phó giáo sư Adina Zeki Al Hazzouri, tác giả cao cấp của nghiên cứu thuộc Trường Y tế công cộng Mailman, Đại học Columbia, nhận định căng thẳng tài chính kéo dài có thể chiếm dụng một phần đáng kể nguồn lực tinh thần. 

Một công trình khác đăng trên JAMA Network Open cũng chỉ ra tác động đáng lo của những cú sốc tài sản. Nhóm nghiên cứu theo dõi 8.082 người Mỹ trên 50 tuổi trong khoảng thời gian từ năm 1996 - 2020. "Cú sốc tài sản" được xác định là trường hợp một hộ gia đình mất ít nhất 75% tài sản ròng trong vòng hai năm.

Trong thời gian theo dõi trung vị 14 năm, 1.441 người được chẩn đoán mắc sa sút trí tuệ. Những người từng chịu cú sốc tài sản có nguy cơ mắc bệnh cao hơn 27% so với nhóm duy trì tài sản dương và không trải qua biến động lớn. Với những người có tài sản bằng không hoặc âm ngay từ đầu, nguy cơ cao hơn 61%.

Dữ liệu từ Phần Lan tiếp tục cho thấy ảnh hưởng này có thể bắt đầu từ tuổi trung niên. Nghiên cứu của giáo sư Ingemar Kåreholt, Đại học Jönköping, cùng các nhà khoa học thuộc Viện Karolinska theo dõi gần 1.500 người trong khoảng 21 năm. 

Những người chịu áp lực tài chính ở tuổi 50 có xu hướng đạt kết quả nhận thức và thể chất kém hơn khi về già.