Khỉ biết nhận ra quy luật hình học từ hàng triệu năm trước con người?

Hai con khỉ đầu chó olive tham gia thí nghiệm tại Vườn thú Seneca ở bang New York, Mỹ - Ảnh: ROCHESTER INSTITUTE OF TECHNOLOGY

Trong nhiều năm, các nhà khoa học vẫn tranh luận liệu khả năng tư duy trừu tượng, đặc biệt là hình học, có phải là đặc điểm độc nhất của con người hay chỉ là phiên bản phát triển hơn của những năng lực vốn đã tồn tại ở các loài động vật khác.

Nghiên cứu mới, công bố trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), đã bổ sung thêm bằng chứng theo hướng thứ hai.

Nhóm nghiên cứu tại Đại học Carnegie Mellon (Mỹ) tiến hành thí nghiệm với bốn con khỉ macaque rhesus và bốn con khỉ đầu chó olive. Đồng thời so sánh kết quả với 58 trẻ em Mỹ từ 3 - 6 tuổi, 79 người trưởng thành thuộc cộng đồng bản địa Tsimané ở Bolivia và một nhóm người trưởng thành tại Mỹ.

Trong bài kiểm tra, các đối tượng nghiên cứu được quan sát một hình mẫu, sau đó chọn đúng hình tương ứng trong hai lựa chọn.

Để tránh việc chỉ so sánh kích thước, các hình được thu nhỏ hoặc xoay theo nhiều hướng khác nhau, buộc người tham gia phải nhận diện đặc điểm hình học thay vì dựa vào hình ảnh quen thuộc.

Kết quả cho thấy cả người và khỉ đều có thể tìm ra đáp án đúng, dù khỉ và trẻ nhỏ thường mất nhiều thời gian hơn. Điều này cho thấy các loài linh trưởng không thiếu khả năng suy luận hình học mà chỉ kém thành thạo hơn con người.

Các nhà nghiên cứu tiếp tục sử dụng mô hình máy tính để phân tích cách người và khỉ đưa ra quyết định.

Một mô hình dựa trên các chi tiết đơn giản như cạnh và đường thẳng, mô hình khác đánh giá hình dạng tổng thể, còn mô hình thứ ba xem xét các đặc điểm hình học như đối xứng, cạnh bằng nhau, góc bằng nhau hay các đường song song.

Điều đáng chú ý là cả người và khỉ đều sử dụng kết hợp các chiến lược này.

Theo các tác giả, điều đó cho thấy nền tảng của tư duy hình học không xuất hiện đột ngột ở loài người mà đã được hình thành từ rất sớm trong quá trình tiến hóa. Con người chỉ phát triển khả năng này lên mức tinh vi hơn nhờ ngôn ngữ, giáo dục và văn hóa.

Tuy nhiên, phát hiện này không đồng nghĩa khỉ hiểu toán học theo cách con người. Toán học hiện đại còn đòi hỏi ngôn ngữ, chứng minh logic, tư duy đệ quy và quá trình truyền đạt tri thức qua nhiều thế hệ.

Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục phân tích xem yếu tố nào của hình học - như góc, độ dài cạnh hay số lượng cạnh - là khó nhận biết nhất đối với cả người và khỉ.

Họ kỳ vọng kết quả không chỉ giúp làm sáng tỏ quá trình tiến hóa của tư duy toán học mà còn hỗ trợ các nhà giáo dục xây dựng phương pháp dạy hình học phù hợp hơn với trực giác vốn có của trẻ nhỏ.