Bí ẩn những cỗ máy khâu thế kỷ 19 sống dậy trên ván gỗ tàu đắm dưới đáy biển

Trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ 2 năm 2026, không gian trưng bày tại Hồ Văn (di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám) mang đến một góc nhìn lắng đọng về quá khứ qua trưng bày Nét Hà thành. Tại đây, những chiếc máy khâu cổ trở thành tâm điểm thu hút sự chú ý của công chúng.

Không gian trưng bày của "Nét Hà thành" có máy khâu cổ, áo dài Trạch Xá. 

Chia sẻ với phóng viên VietNamNet, nhà sưu tập Đào Xuân Tình hào hứng nói về việc tái sinh những chiếc máy khâu trăm tuổi. Với ông, đây không đơn thuần là những cỗ máy cơ học vô tri mà chúng chứa đựng lịch sử thăng trầm của ngành công nghiệp dệt may thế giới. Công chúng còn chứng kiến một cuộc hội ngộ kỳ lạ giữa những cỗ máy hàng thế kỷ và những chiếc bàn làm từ gỗ tàu đắm.

Những chiếc máy khâu cổ có bàn được làm từ gỗ của tàu đắm của Việt Nam. 

Bộ sưu tập máy khâu của ông Đào Xuân Tình đã chính thức được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) và Tổ chức Kỷ lục Toàn cầu vinh danh. Đây là một bộ sưu tập đồ sộ quy tụ những chiếc máy may "thoi thuyền" được sản xuất từ năm 1820 cho đến trước năm 1955. Theo ông Tình, đây chính là thời kỳ hoàng kim của máy may trên toàn thế giới, bắt đầu từ những nỗ lực sáng chế đầu tiên của Isaac Merritt Singer (người Mỹ gốc Đức) vào năm 1856.

Chia sẻ về những hiện vật tâm đắc nhất, nhà sưu tập Đào Xuân Tình nhắc đến những chiếc máy khâu cổ mang thương hiệu Peugeot. Ra đời trong khoảng thời gian từ năm 1871 (trước thời kỳ Công xã Paris) đến trước năm 1955, những cỗ máy này là minh chứng rõ nét cho tư duy thẩm mỹ của các nhà sáng chế thời bấy giờ. Họ không chỉ chế tạo ra một cỗ máy để phục vụ lao động mà còn tạo ra một tác phẩm nghệ thuật. Dù công nghệ có thay đổi, những chiếc máy khâu cổ vẫn giữ trọn vẹn "tỷ lệ vàng" trong thiết kế với vẻ đẹp cơ khí tinh xảo.

Đặc biệt, cơ chế "thoi thuyền" của những chiếc máy này độc đáo và phức tạp đến mức, theo lời ông Tình, tại Hà Nội hiện nay chỉ còn đếm trên đầu ngón tay những người thợ biết cách lên chỉ để máy hoạt động trơn tru.

Điểm nhấn đặc biệt trong bộ sưu tập chính là cách ông Tình tái sinh những cỗ máy khi sử dụng gỗ tàu đắm để làm bàn máy khâu.

Những chiếc máy khâu đã đi qua bao thăng trầm của lịch sử, vượt qua các cuộc chiến tranh và sự thay đổi của thời đại nay được đặt lên những mặt bàn làm từ loại gỗ từng chìm sâu dưới đáy đại dương, chống chọi với muối mặn và bão tố để trường tồn. Hai chứng nhân của sự bền bỉ được liên kết với nhau, nâng đỡ nhau.

Ông Đào Xuân Tình dành tình yêu và sự tỉ mỉ cho từng chi tiết nhỏ nhất. Từ chiếc đinh, mũ ốc cho đến những chiếc vít nhuốm màu thời gian đều được trân trọng giữ gìn và phục dựng. Cỗ máy bằng gang, thép kiên cố nay được gắn chặt vào mặt bàn gỗ tàu đắm đanh chắc, tạo nên một khối thống nhất bất chấp sự bào mòn của thời gian.

Nhà sưu tập tin tưởng với chất liệu đặc biệt từ gỗ tàu đắm cùng sự bảo quản cẩn thận, cuộc đời của những chiếc máy khâu này sẽ không dừng lại ở hiện tại. Chúng sẽ tiếp tục "sống", tiếp tục đồng hành cùng văn hóa và con người thêm vài trăm năm nữa.

Sợi chỉ kết nối ký ức và các thế hệ gia đình

Đối với người Việt Nam, đặc biệt là người dân miền Bắc và Hà Nội, chiếc máy khâu không đơn thuần là một công cụ lao động. Trong góc nhìn của ông Tình, cỗ máy ấy là sợi dây kết nối gia đình.

Lùi lại lịch sử vào giai đoạn trước những năm 1970, hình ảnh 3 đến 4 thế hệ trong một gia đình quây quần bên chiếc máy khâu là một ký ức khó quên. Cỗ máy ấy lạch cạch ngày đêm, tạo ra sản phẩm, mang lại nguồn thu nhập nuôi sống cả gia đình. Nó chứng kiến những giọt mồ hôi của bà, của mẹ và cả sự trưởng thành của những đứa trẻ.

Dù những chiếc máy khâu, xe đạp Peugeot hay đồng hồ cổ được sinh ra ở châu Âu hay nước Mỹ xa xôi nhưng khi "sống" tại mảnh đất Hà Nội, chúng lại mang một cuộc đời rất khác. Chúng chứa đựng nếp sống, hơi thở và những ký ức tươi đẹp của người Tràng An mà có lẽ không nơi nào trên thế giới có được.

Với việc trưng bày máy khâu cổ, xe đạp cổ tại Nét Hà thành, ông Đào Xuân Tình - thành viên sáng lập của Tổ chức Kỷ lục Việt Nam và Kỷ lục Người Việt toàn cầu mong muốn tôn vinh tình yêu cuộc sống, bảo tồn sự giao thoa văn hóa giữa các dân tộc.