5 điều cần nhớ để phòng ngừa thừa cân, béo phì cho trẻ em

Tăng cường vận động để giúp trẻ về cân nặng hợp lý hơn - Ảnh minh họa

Chương trình thực hiện khám sàng lọc để phát hiện các bệnh, tật học đường và tư vấn điều trị. Có 5 nhóm bệnh, tật được thông tư xác định cụ thể, gồm thừa cân, béo phì; tật khúc xạ; cong vẹo cột sống; bệnh răng miệng và rối loạn sức khỏe tâm thần. Việc khám sàng lọc được thực hiện theo quy định của Bộ Y tế về khám sàng lọc bệnh, tật.

Để giúp bà con hiểu rõ hơn về 1 trong 5 bệnh này, xin chia sẻ về vấn đề thừa cân béo phì ở trẻ mầm non.

Trẻ mầm non thế nào mới gọi là thừa cân, béo phì?

Trẻ con không giống người lớn. Một đứa trẻ cao vọt so với bạn bè thì cân nặng phải nhỉnh hơn, đó là bình thường. Ngược lại, một cháu chiều cao hơi khiêm tốn nhưng cân nặng lại tăng quá nhanh thì dù nhìn chưa thấy "sồ sề", cháu đã có nguy cơ dư cân rồi.

Thừa cân hay dư cân là tình trạng cơ thể tích tụ mỡ nhiều hơn mức bình thường. Béo phì là mức độ tích mỡ nghiêm trọng hơn, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Điểm khác nhau cốt lõi nằm ở mức độ dư thừa mỡ: thừa cân là giai đoạn cảnh báo nhẹ, còn béo phì là tình trạng bệnh lý nặng hơn.

Vì vậy, với trẻ dưới 5 tuổi, y khoa không bao giờ nhìn bằng mắt hay lấy tiêu chuẩn người lớn áp vào. Bác sĩ phải dựa vào mối tương quan giữa cân nặng và chiều cao của chính cháu đó, rồi đối chiếu lên biểu đồ tăng trưởng chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Nói nôm na cho dễ hiểu: Muốn biết cháu có thừa cân hay không, cô giáo hay bác sĩ phải cân, đo chiều cao thật chuẩn, rồi tra vào biểu đồ theo đúng độ tuổi và giới tính của cháu. Nếu đường biểu diễn vọt lên quá cao so với mức trung bình của chiều cao đó, mới kết luận là thừa cân hay béo phì.

Vì sao trẻ nhỏ lại dễ bị thừa cân, béo phì?

Nguyên nhân đơn giản nhất là khi lượng năng lượng từ thức ăn nạp vào nhiều hơn năng lượng cháu tiêu hao qua chạy nhảy, chơi đùa, phần dư thừa sẽ hóa thành mỡ tích lại trong cơ thể.

Chuyện này không chỉ do cháu "ăn cơm nhiều", mà thường do mấy nguyên nhân rất gần gũi sau:

- Ăn uống chưa hợp lý: Trẻ ăn nhiều bánh kẹo, đồ chiên rán, thức ăn nhanh hoặc uống quá nhiều sữa tươi có đường, nước ngọt, trà sữa. Nhiều cháu không ăn bữa chính nhiều nhưng lại "ăn vặt" suốt cả ngày. 

- Thiếu vận động: Bây giờ bước ra đường là thấy trẻ nhỏ ôm cái điện thoại, máy tính bảng hoặc ngồi dính trước tivi. Trẻ ít chạy nhảy ngoài trời thì năng lượng dư thừa biết đi đâu? 

- Giấc ngủ thất thường: Trẻ thức khuya, ngủ không đủ giấc cũng rất dễ bị rối loạn chuyển hóa và tăng cân.

Nên hạn chế nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo và đồ chiên; tăng cường rau xanh và trái cây tươi trong khẩu phần của trẻ - Ảnh minh họa

Trường học và gia đình nên làm gì?

Việc phát hiện ở trường mầm non rất nhẹ nhàng. Cô giáo hoặc cán bộ y tế chỉ cần cân và đo chiều cao cho cháu thật chính xác, rồi ghi chép lại.

Điều quan trọng nhất ở đây là sự tế nhị. Tuyệt đối không công khai chê cháu "mập", "béo" trước mặt bạn bè làm cháu tủi thân. Nếu thấy cháu có nguy cơ thừa cân, nhà trường sẽ trao đổi riêng với cha mẹ.

Khi biết con mình thừa cân, bà con chớ có hốt hoảng rồi bắt cháu nhịn ăn, bỏ bữa! Trẻ mầm non đang tuổi ăn tuổi lớn, cơ bắp, xương và não bộ đều cần dinh dưỡng. Mục tiêu của chúng ta không phải là ép cháu giảm cân cấp tốc, mà là hãm tốc độ tăng cân lại, chờ chiều cao của cháu phát triển đuổi kịp lên.

Chăm sóc một đứa trẻ thừa cân cũng giống như mình chăm một cây non trong vườn vậy. Thấy cây phát triển quá đà, không phải cứ đè ra cắt cành, ép nước, mà phải xem lại đất, phân, ánh sáng đã cân bằng chưa. Với trẻ nhỏ, hãy điều chỉnh lại nếp sinh hoạt từ từ:

Trong bữa ăn: Cho cháu ăn đa dạng, tăng cường rau xanh, trái cây. Hạn chế tối đa nước ngọt, bánh kẹo, đồ chiên mỡ. Khi cháu đã báo no, đừng ép cháu ăn hết tô. Trong sinh hoạt: Khuyến khích cháu chạy nhảy, chơi đùa ngoài trời ít nhất 2-3 tiếng mỗi ngày. Hạn chế thời gian xem tivi, điện thoại. Cho cháu đi ngủ sớm và đúng giờ.

Nhiệm vụ ở trường chỉ là một phần, quan trọng nhất vẫn là bữa cơm gia đình, ly nước ngọt cha mẹ mua hay cái điện thoại ông bà đưa cho cháu cầm. Chỉ cần gia đình và nhà trường cùng phối hợp, điều chỉnh từng chút một, các cháu sẽ sớm lấy lại đà tăng trưởng cân bằng và phát triển khỏe mạnh.