Trung thu ký ức và 'mâm cỗ' đầy đặn nhất mà tuổi thơ từng được nhận

Dòng người đông đúc tập trung xem múa lân trên đường Hùng Vương (phường Tam Kỳ, TP Đà Nẵng - trước đây là Quảng Nam) trong dịp Trung thu - Ảnh: TRẦN THƯỜNG

Và tiếng trống lân vọng qua xóm nhỏ cũng đủ thành ký ức theo người ta suốt cả cuộc đời.

Trung thu xưa trong ký ức

Cứ gần đến rằm tháng Tám, khi những cơn mưa đầu mùa bắt đầu rơi trên mái ngói cũ, lũ trẻ tụi mình lại ngóng trăng. Hồi ấy, Trung thu không đến từ những quầy hàng sáng choang hay các tấm hình quảng cáo. 

Trung thu bắt đầu từ lời người lớn nhắc nhau: "Sắp tới rằm rồi đó"; từ mùi bánh in đâu đó bay qua hàng rào; từ tiếng đục lon, cưa tre lọc cọc trong sân nhà một đứa trẻ khéo tay nhất xóm.

Quê Quảng Nam của tụi mình ngày ấy còn nghèo. Người lớn quanh năm bám ruộng, bám rẫy, bám con sông để kiếm sống. Mùa màng được hay mất đều trông vào trời. Có nhà đến rằm tháng Tám vẫn chưa hết lo tiền sách vở đầu năm cho con, nói gì đến chuyện mua lồng đèn, đầu lân hay bánh trái.

Nhưng trẻ con có cách làm nên niềm vui từ những thứ người lớn bỏ đi. Một lon sữa bò rỗng được rửa sạch, đục những lỗ nhỏ chung quanh, luồn sợi dây kẽm làm quai, bên trong cắm một đoạn nến. Vậy là thành chiếc đèn.

Đứa cầu kỳ hơn lấy giấy tập cũ, giấy kiếng nhặt được hoặc bao xi măng còn lành, dán lên khung tre thành ngôi sao méo mó. Có chiếc mới đi được một đoạn đã bén lửa, cả bọn la thất thanh rồi cười vang như chưa từng có chuyện gì.

Bây giờ nghĩ lại, có lẽ tuổi thơ của tụi mình cũng giống đốm sáng ấy: mong manh, thiếu thốn nhưng được chở che bằng rất nhiều bàn tay.

Trung thu quê mình không thể thiếu tiếng trống lân. Chiếc trống có khi chỉ là thùng thiếc, mặt trống được căng bằng một thứ vật liệu nào đó kiếm quanh nhà. Đầu lân làm bằng tre, giấy báo và hồ nấu từ bột. 

Màu vẽ không đều, đôi mắt hai bên chẳng giống nhau, miệng lân méo xệch. Vậy mà khi tiếng trống "tùng dinh dinh" nổi lên, con lân ấy bỗng hóa thành một sinh vật kỳ diệu.

Cả đoàn đi qua những con đường đất, nhảy trước sân từng nhà. Ông Địa phe phẩy chiếc quạt mo, cái bụng độn bằng áo cũ, mặt nạ vẽ vừa dữ vừa buồn cười. Trẻ con chạy theo đông dần, chân đất lấm bùn, đứa lớn dắt đứa nhỏ.

Đêm rằm, trăng treo trên những rặng tre, soi xuống dòng Thu Bồn một vệt sáng dài. Điện trong xóm khi ấy chập chờn, có nơi chưa sáng được bao nhiêu nhà nên trăng dường như gần và sáng hơn bây giờ.

Trẻ con không bị giữ chân bởi màn hình điện thoại, cũng chẳng có chương trình nào cuốn mắt mình vào một căn phòng kín. Cả thế giới của tụi mình nằm ngoài sân, dưới vầng trăng.

Mâm cỗ Trung thu cũng đơn sơ. Nhà khá hơn có chiếc bánh nướng, bánh dẻo mua ngoài chợ. Nhà khó chỉ có nải chuối, trái bưởi, ít đậu phộng rang hoặc vài củ khoai lang mới luộc. Một chiếc bánh được cắt thành nhiều miếng nhỏ. Mỗi đứa cầm một phần, ăn thật chậm vì muốn vị ngọt ở lại lâu hơn trong sự thèm thuồng.

Có đứa chẳng có gì mang đến, cứ đứng nép ngoài hàng rào, mắt nhìn vào đám bạn. Rồi một bàn tay chìa ra nửa miếng bánh, một bàn tay khác dúi cho mấy hạt đậu phộng. Chẳng ai gọi đó là sẻ chia, càng không nghĩ mình đang làm một việc tốt. Trẻ con chỉ biết rằng bạn mình phải có phần.

Những đêm như thế, người lớn ngồi bên hiên, vừa nhìn con chơi vừa nói chuyện mùa màng. Mẹ tranh thủ vá lại chiếc áo. Cha có khi vừa đi làm về, đôi chân còn dính đất. Họ không bước vào cuộc vui của trẻ, nhưng lặng lẽ canh chừng ngọn nến, nhắc đừng chạy ra đường lớn, rồi để dành cho con miếng bánh ngon nhất.

Hồi ấy, tụi mình không biết đó là hy sinh. Chỉ đến khi lớn lên, tự tay mua cho con những hộp bánh đẹp, những chiếc đèn có nhạc và ánh sáng đủ màu, ta mới nhớ đến bàn tay gầy của mẹ đã nhường phần bánh bà mới hiểu có những mùa Trung thu người lớn không ăn gì, nhưng vẫn hỏi con: "Bánh ngon hông con?".

Giữa đủ đầy có ai thấy thiếu gì không?

Bây giờ Trung thu đủ đầy hơn. Trẻ con có những món quà đẹp mà thế hệ tụi mình từng không dám mơ. Đó là điều đáng mừng. Không ai nên lấy cái nghèo của quá khứ làm chuẩn mực để buộc con trẻ hôm nay phải thiếu thốn. Cũng không cần tô hồng những ngày tháng người lớn từng chật vật từng bữa, trẻ con phải sớm biết nhìn sắc mặt cha mẹ để thôi đòi quà.

Nhưng giữa sự đủ đầy hôm nay, đôi khi ta vẫn thấy thiếu một điều gì đó. Có thể là cảm giác chờ đợi. Có thể là niềm vui tự tay làm ra món đồ chơi. Có thể là khoảnh khắc cả xóm cùng nghe một tiếng trống và lũ trẻ không phân biệt nhà giàu, nhà nghèo, cứ thế nắm tay nhau chạy dưới trăng.

Cũng có thể là sự quý trọng dành cho một miếng bánh nhỏ, bởi ai cũng biết phía sau nó là mồ hôi của cha mẹ.

Trung thu của đám trẻ 8X xứ Quảng đã lùi xa. Chỉ có vầng trăng dường như vẫn vậy. Mỗi rằm tháng Tám, trăng lại lên trên quê nhà, soi xuống dòng sông, bờ bãi và những mái nhà đã đổi khác. Ở một thành phố xa xôi, đôi lúc nhìn trăng, ta bỗng nghe trong ký ức tiếng trống lân cũ vọng về, rất xa mà cũng rất gần.

Trung thu xưa nghèo thật. Nhưng trong cái nghèo ấy, tụi mình có trăng, có bạn, có xóm làng và có cha mẹ âm thầm đứng đợi dưới hiên.

Những thứ tưởng rất bình thường ấy, đến khi đi qua gần nửa đời người, mới hiểu đó chính là mâm cỗ đầy đặn nhất mà tuổi thơ từng được nhận.