Cơn sốt độc hại từ phim ngắn AI (Kỳ 6): Thách thức kiểm duyệt và khoảng trống pháp lý

Gõ phim ngắn hoặc "short drama", dễ dàng tìm thấy phim ngắn trên mạng - Ảnh chụp màn hình

Nói với Tuổi Trẻ về thực trạng phim ngắn AI đang tràn ngập, ông Đặng Trần Cường - Cục trưởng Cục Điện ảnh - cho rằng "cần nhìn nhận thận trọng".

Quan điểm của Cục Điện ảnh về phim ngắn

Theo lãnh đạo Cục Điện ảnh, không nên đánh đồng phim ngắn hay phim ứng dụng AI với nội dung độc hại; và việc đánh giá một tác phẩm là hay, dở hay có giá trị nghệ thuật thấp không phải là căn cứ duy nhất để xử lý.

Điều đáng bàn là những nội dung vi phạm pháp luật, không phù hợp với lứa tuổi, có yếu tố bạo lực, kinh dị hoặc tình dục nhưng không được phân loại, cảnh báo và kiểm soát phù hợp.

Điều Cục Điện ảnh quan tâm là nguy cơ sản xuất nội dung hàng loạt với chi phí rất thấp, chạy theo lượt xem và thuật toán, từ đó hình thành công thức khai thác quá mức các yếu tố bạo lực, tình dục, kinh dị, giật gân, trả thù, quan hệ lệch chuẩn hoặc những hành vi nguy hiểm, dễ bắt chước.

Đặc biệt, với người xem nhỏ tuổi, việc tiếp xúc liên tục với những nội dung có cường độ kích thích cao, thời lượng rất ngắn và được thuật toán đề xuất liên tục là vấn đề cần được nghiên cứu, đánh giá nghiêm túc.

Theo ông Đặng Trần Cường, pháp luật hiện hành đã có công cụ để xử lý vấn đề này. Thông tư số 05/2023/TT-BVHTTDL quy định việc phân loại phim phải xem xét các tiêu chí về chủ đề, nội dung; bạo lực; khỏa thân, tình dục; ma túy, chất kích thích; kinh dị; ngôn ngữ thô tục; hành vi nguy hiểm, dễ bắt chước; đồng thời phải tính đến tần suất, thời lượng, mức độ chi tiết và mức độ tác động tới người xem.

Theo quy định trên, bất kể được sản xuất bằng phương pháp truyền thống hay AI, khi đã là phim và được phổ biến tới công chúng thì phải tuân thủ những chuẩn mực pháp luật tương ứng.

Do tính chất "siêu ngắn" (1-3 phút) và phát hành dưới dạng clip nội dung số, dòng phim này thường né được cơ chế thẩm định điện ảnh truyền thống.

Tuy nhiên theo Cục trưởng Cục Điện ảnh, pháp luật về điện ảnh hiện hành không căn cứ vào thời lượng để xác định một sản phẩm có phải là phim hay không.

Một sản phẩm chỉ dài một vài phút, thậm chí ngắn hơn, nếu có các đặc trưng cấu thành phim theo quy định thì vẫn có thể thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về điện ảnh. Ranh giới quản lý không nên đặt ở câu hỏi "clip dài bao nhiêu phút" mà phải đặt ở bản chất của sản phẩm và hoạt động phổ biến sản phẩm đó.

Nếu đáp ứng khái niệm phim thì khi phổ biến trên không gian mạng phải tuân thủ Luật Điện ảnh. 

"Đây cũng là vấn đề Cục Điện ảnh đang quan tâm trong quá trình rà soát, hoàn thiện chính sách pháp luật, bởi thực tiễn xuất hiện ngày càng nhiều dạng nội dung lai ghép giữa phim, video ngắn, nội dung do người dùng tạo và sản phẩm do AI tạo sinh. Yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm quản lý đúng đối tượng, nhưng đồng thời không mở rộng khái niệm phim một cách cơ học sang mọi video ngắn trên mạng", ông khẳng định.

Phim AI hiện chủ yếu nhập từ Trung Quốc, và là phim lậu. Thị trường nội địa hiện tại cũng gần như chưa có công ty nào tham gia sản xuất phim ngắn AI - Ảnh chụp màn hình

Nội dung: TÔ CƯỜNG - Đồ họa: NGỌC THÀNH

Thách thức hiện nay

Nhưng liệu quy định hiện hành có theo kịp và bao quát loại phim này không?

"Tốc độ phát triển của công nghệ đúng là đặt ra thách thức thực tế cho công tác rà soát, quản lý. Song, việc sử dụng AI không làm phát sinh trường hợp đương nhiên được miễn tuân thủ pháp luật về điện ảnh", Cục trưởng Cục Điện ảnh nói.

Quy định hiện hành về phổ biến phim trên không gian mạng đặt ra trách nhiệm đối với chủ thể phổ biến, trong đó có điều kiện thực hiện phân loại phim, thông báo danh sách phim và kết quả phân loại, hiển thị cảnh báo, bảo vệ trẻ em và xử lý phim vi phạm. Nghị định số 131/2022/NĐ-CP quy định cụ thể các điều kiện này.

Ông cho biết Cục Điện ảnh sẽ xử lý theo hành vi và trách nhiệm của các chủ thể, không chỉ dựa vào việc phim có sử dụng AI hay có nguồn gốc nước ngoài.

Qua rà soát ban đầu, Cục Điện ảnh ghi nhận một số tổ chức, cá nhân đang cung cấp, phổ biến phim trên mạng xã hội, ứng dụng và website nhưng có dấu hiệu chưa thực hiện đầy đủ quy định của pháp luật về điện ảnh.

Các dấu hiệu tập trung ở việc chủ thể phổ biến phim chưa đáp ứng điều kiện theo quy định; phim chưa được phân loại hoặc chưa có giấy phép phân loại phim; chưa thông báo danh sách phim và kết quả phân loại trước khi phổ biến; chưa hiển thị mức phân loại, cảnh báo và thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ người xem, đặc biệt là trẻ em.

Phim màn hình dọc khiến nhiều người mất ăn mất ngủ - Ảnh chụp màn hình

Với từng trường hợp, Cục sẽ xác minh trước khi kết luận; nếu xác định có vi phạm, Cục xử lý theo thẩm quyền hoặc phối hợp, chuyển thông tin và hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền.

Đại diện Cục Điện ảnh thông tin thêm, đơn vị cũng đang phối hợp với Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử yêu cầu các nền tảng trung gian gỡ bỏ phim tại các đường dẫn được nêu trong phụ lục; đề nghị gỡ các ứng dụng liên quan khỏi App Store và Google Play; đồng thời ngăn chặn truy cập đến một số website phổ biến các phim chưa được cấp giấy phép phân loại phim.

Với phim có dấu hiệu xâm phạm bản quyền, cần xác minh quyền đối với phim và các thành phần được sử dụng như hình ảnh, âm thanh, kịch bản hoặc giọng nói. Cục sẽ phối hợp với cơ quan có thẩm quyền và nền tảng để xử lý theo quy định pháp luật có liên quan.

"Trường hợp nội dung được cung cấp từ nước ngoài, việc xử lý còn phụ thuộc vào chủ thể đang cung cấp hoặc phổ biến nội dung và thẩm quyền đối với từng hành vi cụ thể", đại diện Cục Điện ảnh nói.

Hiện Cục Điện ảnh cũng đang rà soát thực tiễn phổ biến phim trên các nền tảng, ứng dụng và không gian mạng, bao gồm các sản phẩm được giới thiệu dưới tên gọi "phim ngắn". Qua đó, đơn vị sẽ tiếp tục nhận diện những vấn đề mới, phối hợp xử lý trường hợp có dấu hiệu vi phạm và tổng hợp những bất cập cần nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện quy định.

AI khiến việc sản xuất phim ngắn trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết - Ảnh chụp màn hình