El Nino có thể vượt mốc lịch sử, 85.800ha lúa miền Tây đối mặt hạn mặn

Theo ông Dương Đức Huy - Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, toàn vùng ĐBSCL có khoảng 85.800ha lúa đông xuân 2026 - 2027 đối mặt rủi ro hạn mặn - Ảnh: MẬU TRƯỜNG

Mùa khô 2026-2027, miền Nam đang đứng trước nguy cơ hạn hán gay gắt và xâm nhập mặn xuất hiện sớm. Trước viễn cảnh hàng trăm ngàn ha lúa và cây ăn trái bị đe dọa, ngày 9-10 Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp tổ chức hội nghị sơ kết công tác sản xuất trồng trọt và phòng chống hạn mặn năm 2026; triển khai kế hoạch năm 2027 vùng Đông Nam Bộ và ĐBSCL.

Dự báo El Nino khốc liệt, đỉnh điểm có thể vượt mốc lịch sử

Theo ông Trần Văn Hưng - Phó giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Nam Bộ, thời tiết và thủy văn toàn vùng trong giai đoạn cuối năm 2026 đến đầu năm 2027 sẽ chịu tác động nặng nề bởi hiện tượng El Nino cường độ mạnh, tương tự kịch bản lịch sử năm 2015-2016.

Đáng chú ý, trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12-2026, xác suất El Nino duy trì cường độ rất mạnh lên tới 98% và có khả năng đạt đỉnh vào tháng 11-2026, vượt qua mức kỷ lục từng ghi nhận trong mùa khô lịch sử 2015-2016.

Trạng thái El Nino được nhận định sẽ tiếp tục duy trì cường độ mạnh đến đầu năm 2027 và kéo dài sang các tháng đầu mùa hè. Đi cùng với đó, mùa mưa tại khu vực Nam Bộ có khả năng kết thúc sớm vào khoảng tuần đầu đến giữa tháng 11 (sớm hơn trung bình nhiều năm từ 10 - 20 ngày). 

Tổng lượng mưa toàn vùng dự báo thiếu hụt từ 10 - 30%, trong khi nhiệt độ trung bình lại cao hơn trung bình nhiều năm.

Dự báo ranh mặn 4g/lít tại các cửa sông miền Tây sẽ lấn sâu 50 - 70km; khu vực sông Vàm Cỏ mặn có thể xâm nhập sâu 110 - 130km, xuất hiện sớm ngay từ cuối tháng 12-2026 và đạt đỉnh điểm trong các tháng 1 đến tháng 4-2027.

Mặn lên sớm và lấn sâu khiến áp lực cấp nước ngọt cho vựa lương thực, trái cây phía Nam trở nên nặng nề. Theo đánh giá chuyên ngành, toàn vùng ĐBSCL có khoảng 85.800ha lúa đông xuân 2026 - 2027 đối mặt rủi ro hạn mặn, tập trung lớn tại Cà Mau (30.000ha), TP Cần Thơ (22.000ha), Đồng Tháp (20.000ha), Vĩnh Long (12.000ha) và Tây Ninh (1.800ha).

Bên cạnh đó khoảng 120.000ha mô hình lúa - tôm phụ thuộc nước trời đứng trước nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng. Đối với cây ăn trái, khoảng 45.000ha vùng ven biển có nguy cơ thiếu nước tưới trong mùa khô khi mặn ăn sâu, trong đó tổn thương nhất là các vùng chuyên canh sầu riêng mẫn cảm với mặn tại Vĩnh Long (25.000ha), Đồng Tháp (14.000ha), Cần Thơ (3.000ha) và Tây Ninh (3.000ha).

Tại Đông Nam Bộ, do có hơn 70% diện tích canh tác nằm ngoài vùng phục vụ của công trình thủy lợi, dự kiến 35.000 - 40.000ha cây lâu năm sẽ chịu áp lực thiếu nước nếu nắng nóng kéo dài từ tháng 2 đến tháng 4-2027.

Cây sầu riêng rất mẫn cảm với nước mặn, do đó ngành nông nghiệp đã sớm đưa ra khuyến cáo với các địa phương hướng dẫn các nhà vườn trữ nước ngọt, ngăn mặn từ sớm - Ảnh: MẬU TRƯỜNG

Chạy đua "né hạn, né mặn": Đẩy sớm mùa vụ, chắt chiu từng giọt nước

Trước diễn biến thời tiết bất lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã yêu cầu kích hoạt kế hoạch phòng chống hạn mặn ở kịch bản rủi ro rất cao, sẵn sàng các phương án tham chiếu mùa khô 2015-2016 và 2019-2020.

Để bảo vệ sản xuất lúa, giải pháp sống còn được đưa ra là điều chỉnh khung thời vụ để né mặn. Theo ông Dương Đức Huy - Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cục đã chỉ đạo chia vụ đông xuân 2026-2027 thành 3 trà gieo sạ; trong đó trà sớm từ ngày 10 đến 30-10-2026 với quy mô khoảng 387,4 nghìn ha tại các vùng ven biển, cửa sông (như Gò Công, Bắc Bến Tre, Nam Măng Thít, Long Phú - Tiếp Nhật, U Minh Hạ) bắt buộc phải xuống giống sớm để thu hoạch trước khi mặn xâm nhập sâu.

Viện Lúa ĐBSCL khuyến cáo các địa phương ưu tiên sử dụng nhóm giống cực ngắn ngày và ngắn ngày (85 - 95 ngày), có khả năng chống chịu hạn mặn tốt như OM2517, OM380, OM5451…

Ông Dương Đức Huy, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), dự báo 35.000 - 40.000ha cây lâu năm sẽ chịu áp lực thiếu nước nếu nắng nóng kéo dài từ tháng 2 đến tháng 4-2027 - Ảnh: MẬU TRƯỜNG

Đối với các nhà vườn trồng cây ăn quả, khuyến cáo hàng đầu hiện nay là tuyệt đối không xử lý ra hoa nghịch vụ tại các vùng có nguy cơ hạn mặn khi chưa bảo đảm nguồn nước ngọt. Các nhà vườn cần khẩn trương nạo vét mương rãnh, gia cố bờ bao, tích trữ tối đa nước ngọt trước khi kết thúc mùa mưa và đo kiểm tra độ mặn chặt chẽ trước mỗi lần lấy nước tưới.

Các địa phương ven biển cũng được khuyến cáo chuẩn bị sẵn phương án đắp đập tạm, nạo vét kênh trục, đồng thời lên kế hoạch đóng kín dần các cống từ phía biển lên thượng lưu từ tháng 11-2026 và vận hành sớm hệ thống thủy lợi Cái Lớn - Cái Bé để giữ ngọt, bảo vệ an toàn cho sản xuất nông nghiệp.