Xây nhà, hoàn công cũng 'kêu' ký giáp ranh, vì sao?

Xây nhà ở đã mệt nhoài vì áp lực tài chính, giấy tờ, còn bị đòi thêm "ký giáp ranh" - Ảnh: ÁI NHÂN

Sau khi Tuổi Trẻ thông tin về thực trạng bạn đọc phản ánh khi giải quyết cấp sổ hồng thường được yêu cầu thực hiện việc ký giáp ranh, bạn đọc tiếp tục phản ánh về việc ngay cả xin giấy phép xây dựng trên đất của mình, làm hoàn công cũng gặp phải yêu cầu ký giáp ranh.

Thực tế tình huống trên và quy định pháp luật liên quan ra sao?

Nhiều lý do để yêu cầu ký giáp ranh

Đúng là pháp luật về đất đai không quy định thuật ngữ "ký giáp ranh". Tuy nhiên, theo TS Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, do lịch sử sử dụng đất qua các thời kỳ có chênh lệch về diện tích, ranh mốc, từ đó xuất hiện yêu cầu ký giáp ranh.

Theo TS Thuận, nhà đất được cấp sổ dựa trên các bản đồ 299 (năm 1980), bản đồ 02 (02/CT-UB của TP.HCM), bản đồ VN-2000... Nay đang sử dụng bản đồ hệ kỹ thuật số nên ranh địa chính ngày càng được đo đạc, xác định, quản lý khoa học hơn, chuẩn hơn.

"Tuy nhiên ranh địa chính so với diện tích nhà đất thực tế thường có chênh lệch, sai số. Quá trình sử dụng đất, từ thửa đất lớn ban đầu có thể đất có sổ hoặc chưa có sổ được bán giấy tay, chia tách.

Các thửa đất hình thành mới cũng không được xác định ranh mốc chuẩn mà căn cứ vào các mốc không cố định, thô sơ như cây cối, bờ tre... Rồi nhà cửa mọc lên theo quá trình đô thị hóa nên khi cấp sổ hồng thì xuất hiện nhu cầu xác định ranh, ký giáp ranh...", TS Thuận phân tích.

Giải thích thêm về những trường hợp khi xây nhà cũng yêu cầu ký giáp ranh, một cán bộ Văn phòng đăng ký đất đai tại TP.HCM cho hay thực tế nhiều nhà đất được cấp sổ theo bản đồ 299 hay 02 không ghi tọa độ. Vì vậy không thể căn cứ vào sổ cũ để xác định chính xác ranh giới.

Thêm vào đó, đối với đất đô thị, cán bộ có thể căn cứ vào ranh giới của các căn nhà xung quanh, lộ giới đường... để xác định ranh giới của một nhà đất khác. Còn đất nông nghiệp trải qua nhiều thế hệ, nhiều đời chủ sử dụng mà người dân ít quan tâm đến cấp sổ, cắm ranh mốc... sẽ khó khăn hơn trong việc xác định ranh.

"Từ thực tế đất chưa được xác định ranh chính xác hoặc có chênh lệch tăng/giảm diện tích, cán bộ sẽ đề nghị đo vẽ, xác định ranh và ký giáp ranh tứ cận...", vị cán bộ đăng ký đất đai nói.

Việc kiểm tra hiện trạng, xác định ranh mốc đất và ký giáp ranh nhằm bảo đảm việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ hồng) lần đầu được chính xác - Ảnh: TRÍ ĐỨC

Xác định ranh đất là trách nhiệm của cơ quan nhà nước

Về công tác đo đạc, xác định ranh, vị cán bộ đăng ký đất đai cho hay khi người dân có yêu cầu cấp sổ hồng nhà đất phải kèm theo bản vẽ mô tả ranh giới. Chủ nhà đất phải chịu trách nhiệm chỉ ranh giới thực địa cho đơn vị đo đạc, cùng với cán bộ phụ trách địa chính xã đo, bắn tọa độ, cắm mốc.

"Việc đo đạc, cắm ranh, ký giáp ranh hiện nay căn cứ Thông tư 26/2024. Tại khoản 3, điều 13, Thông tư 26 nêu rõ khi đo vẽ, lập bản mô tả ranh giới, mốc giới thửa đất có tranh chấp thì bản mô tả vừa thể hiện ranh theo hiện trạng vừa ghi nhận ý kiến các bên tranh chấp.

Quá trình đo đạc người sử dụng đất tứ cận vắng mặt hoặc không tham gia xác định ranh, không ký xác nhận thì các bên liên quan còn lại vẫn ký xác nhận.

Sau thời gian UBND xã thực hiện thủ tục niêm yết mà người sử dụng đất tứ cận vẫn không ký xác nhận ranh và cũng không thể hiện việc tranh chấp thì UBND xã sẽ công nhận ranh giới đất theo bản mô tả để cấp sổ cho người dân có yêu cầu...", vị này cho hay.

Bổ sung thêm, TS Phạm Viết Thuận cho rằng Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn hiện hành quy định thủ tục đăng ký, cấp sổ hồng cho người dân thoáng và thuận lợi. Hoàn toàn không yêu cầu việc ký giáp ranh, không cần xác nhận đất có tranh chấp hay không và cũng đã bỏ bước kiểm tra nội nghiệp.

"Người dân có yêu cầu cấp sổ hồng thì cơ quan nhà nước có trách nhiệm giải quyết. Cán bộ giải quyết có trách nhiệm đo đạc, trích xuất ranh địa chính để giải quyết. Nếu đất không lấn chiếm, không tranh chấp, đủ điều kiện cấp sổ thì phải cấp cho người dân", TS Thuận phân tích.

Về vấn đề này, luật sư Bùi Quốc Tuấn - Đoàn luật sư TP.HCM - cho biết thêm, căn cứ quy định pháp luật đất đai, trách nhiệm đo vẽ, xác định ranh, đề nghị các bên sử dụng đất liên quan phối hợp ký xác nhận ranh khi cấp sổ hồng, cấp phép xây dựng... là của cơ quan nhà nước, nhất là UBND cấp xã.

"Vì vậy các trường hợp yêu cầu người dân đi làm sổ hồng, xin cấp phép xây dựng phải vất vả đi thuyết phục hàng xóm tứ cận ký giáp ranh hoặc vin vào việc các bên không ký xác nhận ranh để từ chối/trì hoãn giải quyết hồ sơ cho người dân là sai...", luật sư Tuấn phân tích.