An Giang cho 1 ngày điều chuyển 322.000m³ cát làm cao tốc, Thanh tra Chính phủ kết luận không khả thi

Phó tổng thanh tra Lê Tiến Đạt ký ban hành kết luận thanh tra công tác quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại TP Cần Thơ và các tỉnh An Giang, Cà Mau - Ảnh: TTCP

Ngày 17-10, Thanh tra Chính phủ đã ban hành thông báo kết luận thanh tra chuyên đề về công tác quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại TP Cần Thơ và các tỉnh An Giang, Cà Mau.

Ngoài những bất cập trong việc điều chuyển nguồn cát phục vụ các dự án cao tốc trọng điểm, cơ quan thanh tra còn chỉ ra tình trạng một số nhà thầu khai thác không đạt công suất, không hết trữ lượng được cấp. 

Đáng chú ý, một doanh nghiệp khai thác cát còn không chấp hành quyết định xử phạt 2,08 tỉ đồng, chưa nộp các khoản thuế, phí và kê khai thiếu sản lượng khai thác.

Điều chuyển 322.000m³ cát nhưng chỉ có một ngày thực hiện

Theo kết luận thanh tra, để bổ sung nguồn cát thi công cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng, UBND thành phố Cần Thơ đã đề nghị tỉnh An Giang hỗ trợ, điều chuyển vật liệu cho đoạn tuyến qua địa bàn thành phố.

Ngày 30-3-2026, UBND tỉnh An Giang ban hành văn bản xác nhận điều chuyển nguồn cát. Tuy nhiên văn bản chỉ có hiệu lực đến ngày hôm sau, trong khi khối lượng cát cần khai thác, vận chuyển lên tới khoảng 322.000m³.

Như vậy thời hạn thực hiện việc điều chuyển lượng cát này chỉ còn đúng một ngày.

Thanh tra Chính phủ kết luận việc xác định thời hạn như trên là không khả thi, ảnh hưởng đến khả năng huy động nguồn vật liệu phục vụ dự án và không thực hiện đúng quy định về điều tiết khoáng sản cho các công trình trọng điểm. 

Trách nhiệm được xác định thuộc UBND tỉnh An Giang và các tổ chức, cá nhân liên quan, kết luận nêu.

Cũng tại An Giang, cơ quan thanh tra phát hiện tỉnh chậm điều chỉnh thủ tục để chuyển hơn 404.000m³ cát từ một mỏ trên sông Hậu sang phục vụ dự án thành phần 4 của tuyến cao tốc.

Trước đó, Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn đã có văn bản đề nghị điều chuyển lượng cát này nhằm bảo đảm nguồn vật liệu và tiến độ thi công.

Thanh tra Chính phủ xác định trách nhiệm thuộc UBND tỉnh An Giang, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang cùng các tổ chức, cá nhân liên quan.

Những bất cập trên được chỉ ra trong bối cảnh nhu cầu cát của hai dự án cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng và Cần Thơ - Cà Mau lên tới khoảng 41 triệu m³.

Đến cuối tháng 6-2026, các địa phương báo cáo đã xác định được nguồn cung cấp cát cho các dự án, ngoại trừ dự án thành phần 4 của cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng còn thiếu khoảng 1,566 triệu m³ chưa xác định được nguồn.

Sau đó tại buổi làm việc với đoàn thanh tra, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ báo cáo đã xác định được nguồn cung cấp phần cát còn thiếu này.

Mỏ được cấp 650.000m³ cát nhưng chỉ khai thác hơn 1.400m³

Không chỉ vướng mắc trong việc điều chuyển vật liệu giữa các địa phương, Thanh tra Chính phủ còn chỉ ra tình trạng một số doanh nghiệp được giao khai thác cát phục vụ cao tốc nhưng không bảo đảm công suất, không khai thác hết trữ lượng được cấp.

Điển hình là Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 5, đơn vị khai thác mỏ MS05. Trong tổng trữ lượng 650.000m³ cát được cấp, doanh nghiệp chỉ khai thác hơn 1.400m³, đạt khoảng 0,23%.

Tại mỏ MS12, Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn khai thác được hơn 419.000m³ trong tổng số 628.000m³ được cấp, đạt khoảng 66,8%.

Trong khi đó Tổng công ty Xây dựng số 1 khai thác khoảng 59,6% trữ lượng được cấp tại mỏ MS03, tương đương 760.000m³ trong tổng số hơn 1,27 triệu m³. Doanh nghiệp đã dừng khai thác từ tháng 3-2026, dù thời hạn khai thác còn đến hết tháng 6.

Thanh tra Chính phủ xác định việc các nhà thầu khai thác không bảo đảm công suất, không hết trữ lượng được cấp đã dẫn đến thiếu hụt nguồn cung cát cho dự án thành phần 4, ảnh hưởng đến tiến độ chung của toàn dự án. Trách nhiệm thuộc ba tổng công ty nêu trên.

Một trường hợp khác được Thanh tra Chính phủ chỉ rõ là Công ty TNHH TMDV Hòa Tuấn, đơn vị được cấp phép khai thác mỏ cát MS04 phục vụ các dự án trọng điểm quốc gia.

Dù được nâng công suất khai thác lên 725.000m³/năm, trong sáu tháng đầu năm 2026, doanh nghiệp chỉ khai thác, cung cấp hơn 74.000m³ cát cho các nhà thầu, tương đương hơn 10% công suất năm.

Số phương tiện hoạt động khai thác thực tế thường chỉ có 1-2 phương tiện mỗi ngày, thấp hơn nhiều so với 8-10 phương tiện/ngày mà doanh nghiệp đề xuất trong hồ sơ xin gia hạn, điều chỉnh giấy phép, kết luận nêu.

Đáng chú ý, Công ty Hòa Tuấn còn không chấp hành quyết định xử phạt 2,08 tỉ đồng của Chủ tịch UBND TP Cần Thơ đối với hai hành vi: không thực hiện đầy đủ các biện pháp khắc phục theo yêu cầu của cơ quan quản lý dù đã quá thời hạn và không thực hiện ký quỹ bảo vệ môi trường theo quy định.

Ngoài ra doanh nghiệp chưa nộp 800 triệu đồng tiền thuê đất, còn hơn 1,2 tỉ đồng thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường phát sinh trong sáu tháng đầu năm 2026 chưa nộp.

Qua đối chiếu hồ sơ khai thuế với biên bản nghiệm thu khối lượng khai thác, đoàn thanh tra còn phát hiện doanh nghiệp kê khai thiếu tổng cộng 1.408m³ cát, dẫn đến thiếu số tiền thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường phải nộp ngân sách.

Thanh tra Chính phủ xác định trách nhiệm chính thuộc Công ty Hòa Tuấn, đồng thời chỉ rõ trách nhiệm của UBND TP Cần Thơ, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông và nông nghiệp TP Cần Thơ, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ trong công tác quản lý, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm.

Đến ngày 23-7-2026, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ đã quyết định thu hồi giấy phép khai thác khoáng sản của doanh nghiệp tại mỏ MS04.

Kiến nghị truy thu thuế, nghiên cứu xử phạt nhà thầu khai thác không đạt công suất

Từ những sai phạm, tồn tại được phát hiện, Thanh tra Chính phủ kiến nghị UBND thành phố Cần Thơ chỉ đạo Thuế thành phố rà soát, truy thu số thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường còn thiếu đối với Công ty Hòa Tuấn, đồng thời thu tiền chậm nộp, xử phạt vi phạm hành chính theo quy định.

Cơ quan thanh tra cũng yêu cầu đôn đốc, áp dụng các biện pháp cưỡng chế đối với khoản nợ thuế quá hạn, bảo đảm thu đúng, thu đủ, không để thất thoát ngân sách nhà nước.

Đối với mỏ MS04 đã bị thu hồi giấy phép, Thanh tra Chính phủ đề nghị Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ khẩn trương bố trí nguồn vật liệu thay thế, bảo đảm cát san lấp phục vụ tiến độ dự án thành phần 4.

Với tỉnh An Giang, Thanh tra Chính phủ kiến nghị thực hiện điều tiết nguồn cát dư thừa cho các công trình trọng điểm, đẩy nhanh thủ tục nâng trữ lượng, cấp phép khai thác đá tại các mỏ Núi Dài và Trà Đuốc Lạn để đáp ứng nhu cầu vật liệu.

Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Công Thương nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền bổ sung chế tài xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi khai thác khoáng sản không đạt công suất được cấp, nhằm có đầy đủ cơ sở pháp lý để xử lý các trường hợp vi phạm.

Các bộ, ngành và địa phương liên quan cũng được yêu cầu tiếp tục rà soát, kiểm tra, làm rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân theo từng thời kỳ để xử lý nghiêm sai phạm theo quy định.