Thế tiến thoái lưỡng nan của Ukraine trong quan hệ với Mỹ

Tổng thống Zelensky đứng trước lựa chọn khó giữa nhượng bộ Mỹ và bảo vệ lợi ích Ukraine - Ảnh: REUTERS

Kể từ sau cuộc tranh luận nảy lửa tại Phòng Bầu dục hồi tháng 2-2025, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã luôn tìm cách tránh leo thang căng thẳng trong quan hệ với người đồng cấp Mỹ Donald Trump.

Tuy nhiên trước sức ép ngày càng lớn từ Washington và các cuộc tấn công dữ dội của Nga, nhà lãnh đạo Ukraine dường như đã đi đến kết luận rằng tiếp tục nhượng bộ không còn là lựa chọn an toàn.

Khi gió đổi chiều

Bước ngoặt quan hệ diễn ra trên chuyến tàu đêm từ Kiev đến Ba Lan hôm 13-10, khi ông Zelensky nhận được tin Nga tiếp tục tập kích thủ đô mà không có cảnh báo phóng tên lửa như thường lệ từ Mỹ. Đây là ngày thứ hai liên tiếp xảy ra tình trạng này.

Theo báo Wall Street Journal, ông Zelensky khi đó quyết định thay đổi cách tiếp cận, bất chấp nguy cơ có thể khiến ông Trump thêm tức giận.

Trong các cuộc phỏng vấn với truyền thông phương Tây sau đó, nhà lãnh đạo Ukraine công khai chỉ trích việc ông Trump ưu tiên quan hệ với Tổng thống Nga Vladimir Putin, đồng thời nới lỏng các biện pháp trừng phạt Matxcơva.

"Làm sao ông Trump có thể làm bạn với ông ấy (Tổng thống Putin - PV)? Tôi cho rằng đó là một sai lầm. Nhưng hết lần này đến lần khác ông Trump vẫn lựa chọn như vậy", ông Zelensky nói với báo Financial Times.

Động thái này đánh dấu sự đảo chiều đáng chú ý trong cách ứng xử của Kiev. Sau cuộc đối đầu tại Phòng Bầu dục hồi tháng 2 năm ngoái, Ukraine đã nhanh chóng quay lại thái độ mềm mỏng, liên tục cảm ơn Washington và nhấn mạnh tầm quan trọng của quan hệ song phương.

Chỉ một tháng sau, Kiev thậm chí đề xuất ngừng bắn ngay lập tức và vô điều kiện, dù Matxcơva không chấp nhận.

Tuy nhiên chiến lược nhẫn nhịn này ngày càng khó duy trì, khi ông Trump liên tiếp có những quyết định bị Kiev xem là có lợi cho Nga.

Màn đấu khẩu giữa hai nhà lãnh đạo ngay trước ống kính truyền thông từng trở thành bài học đắt giá cho Ukraine khi đối đầu với Mỹ - Ảnh: REUTERS

Trong tháng 10, Tổng thống Mỹ đạt thỏa thuận mua dầu diesel Nga, nới lỏng trừng phạt Matxcơva và gây sức ép buộc Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga.

Đáng chú ý, Washington yêu cầu Kiev dừng các cuộc tập kích mà không yêu cầu Matxcơva nhượng bộ tương ứng. Trong khi đó Ukraine coi việc đánh vào nguồn thu năng lượng Nga là một trong những công cụ quan trọng nhất để gây sức ép, buộc Matxcơva chấm dứt chiến sự.

Căng thẳng càng gia tăng khi ông Trump tuyên bố ngày 19-10 rằng Nga "không làm gì quá mức" trong xung đột, bất chấp các cuộc không kích gây thiệt hại và thương vong lớn ở Ukraine.

Theo chuyên gia an ninh Ukraine Mykhailo Samus, ông Trump đang "công khai gây sức ép buộc chúng tôi phải đầu hàng".

Canh bạc giữa lúc Ukraine gặp khó

Sự thay đổi của ông Zelensky diễn ra vào thời điểm Ukraine đang đặc biệt dễ tổn thương.

Theo Trường Kinh tế Kiev, riêng tháng 9, Nga tiến hành gần 4.000 cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu dân sự, tăng 65% so với cùng kỳ năm ngoái. Các đợt tập kích tiếp tục gia tăng khi mùa đông đến gần, đe dọa hệ thống năng lượng vốn đã mất khoảng 2/3 công suất phát điện so với trước chiến tranh.

Trong tình thế đó, ngay cả những điều chỉnh nhỏ nhất trong chính sách của Washington cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng chiến đấu và phòng thủ của Kiev.

Các nhân viên sửa chữa đường ray tại một ga tàu điện ngầm ở Kiev, sau cuộc tấn công bằng tên lửa của Nga đêm 19-10 - Ảnh: REUTERS

Theo báo New York Times, giới lãnh đạo Ukraine nhận định ông Trump đã đi quá xa trong việc đặt lợi ích của Nga lên trên an ninh của Kiev, khiến việc nước này tiếp tục im lặng trở nên nguy hiểm hơn lên tiếng.

Tuy nhiên thay vì đối đầu hoàn toàn với Nhà Trắng, ông Zelensky cũng đang tìm cách mở rộng sức ép chính trị bằng cách tranh thủ sự ủng hộ từ công chúng Mỹ, các nghị sĩ thuộc cả hai đảng và những đồng minh châu Âu.

Cùng với đó, nhà lãnh đạo Ukraine vẫn duy trì đối thoại với chính quyền Trump. Ngày 19-10, ông điện đàm với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, trước khi gặp Đặc phái viên Steve Witkoff tại Oslo (Na Uy) một ngày sau đó.

Trong cuộc họp báo sau cuộc gặp, vị Tổng thống tránh chỉ trích trực tiếp Washington và bày tỏ sự cảm ơn vì hoạt động chia sẻ tình báo vẫn được duy trì.

Sự thay đổi của ông Zelensky cho thấy thế khó mà nước này đang phải đối diện: một mặt Ukraine phải lên tiếng mạnh mẽ hơn nữa để bảo vệ lợi ích của mình, song mặt còn lại vẫn cần giữ quan hệ với chính đối tác mình đang công khai phản ứng.