Cỗ cưới ở địa phương nào thường ăn từ 7h sáng, khai vị bằng món trứng vịt lộn?

Phong tục ăn cỗ cưới lúc sáng sớm (6-7h) là nét văn hóa độc đáo xuất hiện ở một số địa phương miền Bắc, trong đó phổ biến hơn cả là ở khu vực xã Quỳnh Phụ, tỉnh Hưng Yên (huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình cũ).

Theo lý giải của người dân địa phương, thói quen này có thể bắt nguồn một phần từ nhịp sống nông nghiệp trước đây.

Mọi người ăn cỗ sớm để kịp về đi làm đồng hoặc ra đồng cấy lúa từ rạng sáng rồi về ăn cỗ.

Việc ăn cỗ sớm cũng phù hợp với thời gian của những người đi làm công ty hay trẻ con, học sinh đến trường. Bà con cũng không bị mất ngày, mất buổi hay ảnh hưởng đến các công việc khác.

Tuy nhiên, phong tục này không đại diện cho văn hóa ăn cỗ nói chung ở toàn tỉnh hay miền Bắc.

Tùy từng nhà và văn hóa từng vùng mà bà con sẽ sắp xếp ăn cỗ cưới vào buổi trưa (10-11h), hoặc có thể sớm hay muộn hơn.

Việc đưa trứng vịt lộn vào mâm cỗ cưới (thường được phục vụ như một món khai vị hoặc một món ăn cố định trong mâm) tại tỉnh Thái Bình cũ và một số địa phương miền Bắc xuất phát từ các quan niệm dân gian và nét văn hóa đặc trưng như:

Ý nghĩa về sự sinh sôi, nảy nở: Theo quan niệm truyền thống của người Việt, quả trứng đại diện cho sự bắt đầu, sinh sôi và phát triển. Trứng vịt lộn (đã có phôi hình thành) càng mang ý nghĩa biểu trưng cho sự đâm chồi nảy lộc, cầu chúc cho cô dâu chú rể sớm có "tin vui", con đàn cháu đống và hạnh phúc viên mãn.

Món bồi bổ và thể hiện sự hiếu khách: Trứng vịt lộn là món ăn bình dân nhưng giàu dinh dưỡng. Việc gia chủ thiết đãi khách bằng trứng vịt lộn thể hiện sự trân trọng, chu đáo để khách lấy lại sức sau khi đi đường xa hoặc tham dự lễ cưới từ sáng sớm.

Tục lệ "lấy phần" (chia phần) trong cỗ quê: Ở một số địa phương thuộc tỉnh Thái Bình cũ hay Nam Định cũ, các gia đình khi làm cỗ thường có thói quen chuẩn bị đúng định lượng cho mỗi người trên bàn, ví dụ mỗi khách đến dùng cỗ sẽ được phục vụ một quả trứng, một miếng giò to, 1 con tôm to…

Trên bàn cũng để sẵn túi nilon cho khách tiện gói phần mang về cho con cháu ở nhà như một nét văn hóa chia sẻ. Khi gia chủ bày trứng vịt lộn trong mâm cỗ, khách đến dùng cỗ cũng thuận tiện sử dụng tại chỗ hoặc gói phần.

Ảnh: Thái Bình có gì?

Vào những dịp như giỗ chạp, cưới hỏi hay tiệc tùng lễ, Tết, giò nây (còn gọi là giò cuốn, giò mỡ, giò thúc) trở thành món ngon không thể thiếu trong mâm cỗ địa phương.

Theo người bản địa, tuy là món ăn bình dân, có quanh năm nhưng mâm cỗ nào ở địa phương mà thiếu giò nây thì coi như chưa đầy đủ. Bởi món giò nây không chỉ thể hiện kỹ thuật nấu nướng khéo léo của đầu bếp, mà còn phản ánh đậm nét văn hóa ẩm thực vùng miền.

Dù đều được làm từ thịt lợn như nhiều món giò truyền thống khác nhưng giò nây có cách chế biến đặc biệt hơn. Thay vì xay nhuyễn thịt, người dân lại sử dụng miếng thịt lợn nguyên tảng, giữ lại lớp bì rồi đem ướp gia vị và gói, sau đó luộc và ép/nén như bánh chưng.

Trên mâm cỗ, giò nây cũng được thái thành các miếng vừa dày vừa to và bà con thường không ăn, để dành gói phần, mang về cho người già, trẻ nhỏ.

Ảnh: Phan Hồng Sơn

Không chỉ lưu truyền phong tục ăn cỗ từ sáng sớm khá độc đáo, người dân ở Hưng Yên (tỉnh Thái Bình cũ) còn khiến thực khách bất ngờ bởi thực đơn mâm cỗ dịp giỗ chạp, cưới hỏi thường có những món lạ miệng, thơm ngon.

Đặc biệt, có món người bản địa rất thích nhưng không phải vị khách nào cũng ăn được, thậm chí ngại thử ngay từ ánh nhìn đầu tiên. Đó là thịt mèo.

Thịt mèo là một trong những món ngon dân dã thường xuất hiện trong mâm cỗ các dịp cưới hỏi, giỗ chạp ở một số địa phương thuộc Hưng Yên (tỉnh Thái Bình cũ) như xã Quỳnh Phụ, xã Kiến Xương, xã Thái Thụy…

Tùy từng gia đình, người ta có thể chế biến thịt mèo thành các món như xào rau má hoặc xào lăn, thêm rau má rắc bên trên. 

Mặc dù được chế biến hấp dẫn nhưng món ăn từ thịt mèo trong mâm cỗ địa phương vẫn khiến không ít thực khách thấy dè chừng, ngại thử.

Tuy nhiên, đây là phong tục và văn hóa ẩm thực đặc trưng của mỗi địa phương nên đa phần thực khách đều tôn trọng sự khác biệt đó.

Ảnh: Em Trứng 2 má lúm

Thịt trâu xào rau cần là một món ăn quen thuộc trong mâm cỗ cưới hỏi, giỗ chạp hay lễ Tết tại nhiều địa phương ở Thái Bình cũ (như Đông Hưng hay Tiền Hải).

Không chỉ mang lại hương vị đậm đà, chống ngán, món ăn này còn góp phần tạo nên nét đặc trưng riêng của ẩm thực quê lúa.

Thịt trâu xào mềm chín tới, đậm đà, kết hợp cùng rau cần giòn ngọt.