Xã hội tiền bạc vô nghĩa, của cải ê hề mà Elon Musk đang tưởng tượng: Chính phủ sẽ phát tiền?

Tỉ phú Elon Musk - Ảnh: REUTERS

Trên mạng xã hội X mới đây, ông Elon Musk đưa ra nhận định ngắn gọn: "Tiết kiệm tiền cho tương lai xa là vô nghĩa".

Theo trang First Post, đó chỉ là một dòng trạng thái ngắn, nhưng hàm chứa một tư tưởng lớn hơn nhiều. Tỉ phú Mỹ đã nhiều lần lập luận rằng những tiến bộ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) và robot có thể làm thay đổi căn bản cách thức vận hành của các nền kinh tế, qua đó làm suy giảm tầm quan trọng của dòng tiền.

Ông Musk thậm chí đề xuất chính phủ Mỹ lo triển khai  mô hình "thu nhập cao phổ quát" để bảo đảm người dân vẫn có thu nhập trong bối cảnh AI thay thế ngày càng nhiều việc làm.

Nhà máy tự động và lao động robot sẽ hoạt động liên tục

Tỉ phú Musk từng giải thích về tầm nhìn kinh tế của ông trong cuộc trò chuyện với doanh nhân Peter Diamandis, Chủ tịch điều hành Quỹ XPrize, vào đầu năm nay.

Ông lập luận rằng các hệ thống AI và robot ngày càng hoàn thiện cuối cùng sẽ tạo ra khối lượng hàng hóa và dịch vụ khổng lồ, đến mức sức lao động của con người sẽ không còn cần thiết với phần lớn các nền kinh tế.

Trong kịch bản này, nhà máy tự động và lực lượng lao động robot sẽ hoạt động liên tục, giúp gia tăng sản lượng đồng thời cắt giảm chi phí nhân sự. Khi nguồn cung mở rộng, giá cả sản phẩm và dịch vụ có thể giảm mạnh, thậm chí tiệm cận mức 0 trong một số lĩnh vực.

Lập luận của Musk nhấn mạnh rằng, nếu máy móc có thể sản xuất hàng hóa và cung cấp dịch vụ với chi phí cực thấp, mối quan hệ truyền thống giữa việc làm, thu nhập và tiêu dùng sẽ thay đổi hoàn toàn.

"Tôi cho rằng tiền bạc sẽ không còn quan trọng vào một thời điểm nào đó trong tương lai" - ông nhận định trong cuộc thảo luận, dù bản thân ông đang sở hữu khối tài sản ước tính 868 tỉ USD, theo Tạp chí Forbes.

Nhưng ông Elon Musk vẫn giàu hơn nữa?

Về phần mình, ông Diamandis chỉ ra một nghịch lý thú vị trong dự báo của vị tỉ phú. Theo đó, ông Musk có thể sẽ trở nên giàu có hơn nữa ngay tại thời điểm tiền bạc bắt đầu mất đi giá trị. Khi ông Diamandis vạch ra sự trớ trêu này, vị tỉ phú khi đó đã đồng tình và đáp lại: "Đúng, gần như là vậy”.

Tất nhiên, vẫn tồn tại khoảng cách lớn giữa gia tăng sản xuất thông qua tự động hóa và kiến tạo một nền kinh tế không cần đến tiền.

Các yếu tố như tài nguyên, năng lượng, đất đai và khả năng tiếp cận công nghệ vẫn cần được hạch toán chi tiết. Dự báo của ông Musk đồng thời để ngỏ những câu hỏi cốt lõi về việc ai sẽ sở hữu máy móc và lợi ích từ nền sản xuất tự động hóa sẽ được phân bổ như thế nào.

Thu nhập cao phổ quát: Chính phủ phát tiền cho dân

Dù phác họa một tương lai nơi việc đi làm chỉ còn là lựa chọn, ông cũng thừa nhận quá trình chuyển đổi này có thể tạo ra những rủi ro kinh tế nghiêm trọng.

Một trong những giải pháp được ông đề xuất là khái niệm "thu nhập cao phổ quát". Ý tưởng này bao gồm việc chính phủ phân bổ dòng tiền trực tiếp đến công dân thông qua các khoản trợ cấp, giúp người dân duy trì khả năng tiếp cận hàng hóa và dịch vụ ngay cả khi AI và robot xóa sổ lượng lớn việc làm.

Robot Eno do công ty Genesis AI (Pháp) phát triển, với tay lấy thùng hàng trên băng chuyền tại một nhà kho ở California (Mỹ), ngày 9-6 - Ảnh: REUTERS

Vị tỉ phú đã ủng hộ cách tiếp cận này vào tháng 4 vừa qua, ông lập luận rằng năng suất gia tăng từ quá trình tự động hóa có thể giúp chính phủ hiện thực hóa các khoản chi trả diện rộng mà không gây ra lạm phát.

"Thu nhập cao phổ quát thông qua các tờ séc do Chính phủ Mỹ phát hành là cách tốt nhất để đối phó với tình trạng thất nghiệp do AI gây ra" - ông viết trên X.

Ông cũng chỉ ra rằng khối lượng hàng hóa và dịch vụ do các hệ thống AI tạo ra có thể tăng trưởng nhanh hơn nguồn cung tiền, từ đó khiến các khoản trợ cấp tăng thêm không làm giá cả leo thang.

Đề xuất này xuất phát từ quan điểm của Musk rằng AI và robot có thể khiến nhiều công việc truyền thống biến mất, qua đó làm thay đổi cách con người kiếm tiền và có thu nhập. Tuy nhiên, ông chưa giải thích chính phủ sẽ lấy tiền từ đâu để chi trả, mỗi người sẽ nhận được bao nhiêu và làm thế nào để bảo đảm khoản hỗ trợ được phân phối công bằng.

Trong một podcast gần đây, ông Musk còn đưa ra viễn cảnh lạc quan hơn khi dự đoán tiến bộ trong lĩnh vực robot và du hành vũ trụ sẽ mở đường cho một nền kinh tế liên hành tinh. Khi đó, theo ông, "tiền sẽ trở nên không còn cần thiết" và "các loại tiền tệ truyền thống sẽ mất đi ý nghĩa".

Không chỉ ông Musk, nhiều lãnh đạo công nghệ khác cũng dự báo AI và các công nghệ mới sẽ làm thay đổi sâu sắc cuộc sống con người, theo tờ Business Insider.

Đồng sáng lập Microsoft Bill Gates cho rằng AI sẽ tạo ra sự dư thừa của cải thực sự, khi robot có thể xây nhà, trồng trọt và thực hiện phẫu thuật. Tuy nhiên, ông cảnh báo hai thập niên tới có thể là giai đoạn nhiều biến động nhất trong lịch sử nhân loại.

Theo First Post, các phát ngôn của ông Musk vẫn chỉ là dự báo về một viễn cảnh tương lai giả định, chứ không phải là dấu hiệu cho thấy các nguyên tắc hoạch định tài chính truyền thống sắp trở nên lỗi thời.

Business Insider thì cho biết đã trao đổi với 7 chuyên gia về tài chính cá nhân và AI. Tất cả đều cho rằng mọi người vẫn nên tiết kiệm cho tuổi nghỉ hưu, bởi dự báo của Musk có thể không trở thành hiện thực.