Chuyên gia khí tượng: Không khí lạnh đầu đông gây mưa gió như bão là hiếm gặp

Rạng sáng 10-11, nhiệt độ tại khu vực Láng và Hà Đông (Hà Nội) giảm xuống ngưỡng 14-15 độ C, thấp hơn khoảng 12 độ C so với thời điểm trước khi không khí lạnh tràn về - Ảnh: NAM TRẦN

Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia nhận định như vậy khi trả lời Tuổi Trẻ ngày 11-11 về đợt không khí lạnh mạnh đầu mùa gây mưa lớn, gió mạnh và rét diện rộng.

Không khí lạnh mạnh, di chuyển nhanh nên gây mưa gió lớn

* So với các đợt không khí lạnh xuất hiện cùng thời điểm các năm trước, ông có thể cho biết đợt rét này có những điểm gì khác biệt, bất thường và đây có phải là đợt không khí lạnh mạnh bất thường hơn so với quy luật?

- Đợt không khí lạnh ảnh hưởng đến nước ta vào đêm 8-11 vừa qua là đợt thứ ba từ đầu mùa. Hai đợt trước xảy ra vào ngày 10-9 và đêm 4-10, có cường độ trung bình và yếu.

Đợt gió mùa đông bắc tràn về từ đêm 8-11 là đợt không khí lạnh có cường độ mạnh đầu tiên và làm thời tiết miền Bắc chuyển rét rõ rệt, gây ra đợt rét diện rộng đầu tiên của mùa đông năm nay ở Bắc Bộ, vùng núi có nơi rét đậm, rét hại (dưới 13 độ C).

Tháng 11 hàng năm là thời kỳ không khí lạnh hoạt động mạnh lên rõ rệt, hầu hết các năm đều có ít nhất một đợt không khí lạnh mạnh xảy ra trong tháng này. 

Tuy nhiên cường độ của đợt không khí lạnh lần này cũng được đánh giá là một trong những đợt không khí lạnh mạnh ít thấy trong tháng 11.

Về thời điểm, đợt rét năm nay xuất hiện phù hợp với quy luật khí hậu nhiều năm, khi các đợt gió rét đầu tiên ở Bắc Bộ thường bắt đầu trong khoảng từ ngày 8 đến 17-11.

Mưa lớn do không khí lạnh gây ngập và sập mố cầu ở Thanh Hóa - Ảnh: Xã Nông Cống - Tuấn Minh

* Tại Thanh Hóa, lượng mưa có nơi đạt 450mm chỉ trong 12 giờ, Huế có điểm ghi nhận trên 800mm trong 24 giờ. Vì sao một đợt không khí lạnh lại có thể gây mưa đặc biệt lớn như mưa bão gây ra?

- Về nguyên nhân của đợt mưa lớn này gắn liền với các nguyên nhân, thứ nhất do không khí lạnh mạnh ảnh hưởng.

Thứ hai thời điểm không khí lạnh mạnh ảnh hưởng tới miền Trung thì ở độ cao 3.000-5.000m lại xuất hiện đới gió đông tác động đến miền Trung, cộng thêm điều kiện địa chắn gió của địa hình khiến cho miền Trung đã xuất hiện mưa lớn trên diện rộng và có những điểm đặc biệt lớn lượng mưa trên 800mm như ở khu vực Bạch Mã (Huế) là vùng có sự hội tụ đủ của cả 3 yếu tố, khí lạnh mạnh, gió đông mạnh và điều kiện địa hình hội tụ ẩm.

* Nhiều trạm quan trắc ghi nhận gió đông bắc mạnh, người dân ở miền Trung cảm nhận gió mạnh, cảm giác như gió bão. Nguyên nhân nào khiến gió mùa đông bắc trong đợt này mạnh như vậy?

- Trước tiên cường độ của khối không khí lạnh tác động nước ta trong đêm 8 rạng ngày 9-11 là một đợt không khí lạnh với cường độ mạnh, di chuyển nhanh và không khí lạnh lại liên tục được bổ sung. Đây là hiện tượng hiếm thấy trong khoảng 10 năm gần đây.

Vì vậy, không chỉ trên biển gió mạnh mà ở các vùng biển ven bờ dọc từ Thanh Hóa trở vào đến khu vực biển phía đông của Khánh Hòa đều xuất hiện gió lớn cấp 5-6, giật cấp 7-8.

Tàu hàng mắc cạn ở vùng biển Huế - Ảnh: CVHH

Dự báo mùa đông năm nay ít rét đậm, rét hại hơn các năm trước

* Dự báo trong tháng 11 và mùa đông 2026-2027, không khí lạnh khả năng hoạt động với cường độ và tần suất như thế nào? Liệu miền Bắc có thể xuất hiện những đợt rét đậm, rét hại kéo dài?

- Chúng tôi dự báo mùa đông năm nay không khí lạnh có khả năng hoạt động yếu hơn trung bình nhiều năm. Rét đậm, rét hại có có thể xuất hiện muộn hơn so với quy luật khí hậu. Số ngày rét đậm, rét hại tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ phổ biến thấp hơn trung bình nhiều năm cùng thời kỳ. Tuy nhiên, vẫn có khả năng xảy ra các đợt rét đậm, rét hại gây giảm nhiệt độ mạnh nhưng xảy ra ngắn ngày.

* Trong bối cảnh El Nino được dự báo tác động đến thời tiết, liệu mùa đông năm nay sẽ ấm hơn trung bình nhiều năm hay vẫn có thẻ xuất hiện những đợt rét rất sâu thậm chí xảy ra băng giá diện rộng ở vùng núi cao như Sa Pa không?

- Với tác động của hiện tượng El Nino rất mạnh, khiến cho nền nhiệt trong 3 tháng chính đông là tháng 12, 1, 2 đều có xu hướng cao hơn so với trung bình nhiều năm (từ 1-2 độ C) thì có thể nhận định mùa Đông năm nay ấm hơn trung bình nhiều năm.

Không khí lạnh có khả năng hoạt động yếu hơn trung bình nhiều năm khiến các đợt rét đậm, rét hại có thể xuất hiện muộn hơn, số ngày rét đậm, rét hại ít hơn mọi năm.

Tuy nhiên, vẫn có thể xảy ra những đợt rét đậm, rét hại trong các tháng chính Đông, khiến nhiệt độ giảm sâu trong thời gian ngắn, đặc biệt tại khu vực miền núi và vùng núi cao phía Bắc.

Cây xanh ngã đổ trên đường Nguyễn Tất Thành, Đà Nẵng do gió mùa đông bắc đêm 9-11 - Ảnh: BÁ DŨNG