Lực lượng Basij tại cuộc tuần hành ngày 18-9 - Ảnh: AFP
Cuối tháng 3, Iran bắt đầu triển khai chiến dịch huy động quần chúng mang tên Janfada-ye-Iran, tạm dịch là “những người sẵn sàng hy sinh vì Iran”.
Theo kênh Al Jazeera, chiến dịch nhằm tuyển mộ và huấn luyện lực lượng tình nguyện dân sự để hỗ trợ bảo đảm an ninh trong nước, dưới sự quản lý của lực lượng bán quân sự Basij, trực thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Chiến dịch được đẩy mạnh trong tháng 9 với một chương trình truyền thông quy mô lớn tại Tehran. Hàng loạt áp phích được dựng trên đường phố với câu hỏi “Bạn có biết cách sử dụng vũ khí này không?” bên cạnh hình ảnh súng phóng lựu, súng bắn tỉa, súng trường tấn công cùng nhiều khí tài quân sự và thiết bị liên lạc.
Ngày 18-9, các tình nguyện viên Janfada-ye-Iran tổ chức cuộc tập hợp công khai đầu tiên tại thủ đô Tehran.
Hàng trăm ngàn người tham gia cuộc huy động quần chúng do chính phủ tổ chức, trong đó các tình nguyện viên mặc trang phục tác chiến, mang cờ và vũ khí diễu hành qua trung tâm thành phố. Nhà chức trách đồng thời trưng bày máy bay không người lái, hệ thống phòng không và nhiều loại vũ khí khác.
Ông Hassan Hassanzadeh, Chỉ huy IRGC tại Tehran, cho biết hơn 600.000 người đã đăng ký tham gia chiến dịch này. Chính quyền đặt mục tiêu thu hút hơn 1 triệu người và cho biết đã thành lập 1.000 đơn vị sơ khởi, được gọi là các “tiểu đoàn”.
Phát biểu tại cuộc tuần hành, Tổng thống Masoud Pezeshkian kêu gọi các tình nguyện viên không chỉ tham gia hoạt động an ninh mà còn hỗ trợ chính phủ ứng phó với tình trạng mất cân bằng năng lượng và bất ổn kinh tế bằng cách tiết kiệm nhiên liệu, điện và các nguồn tài nguyên.
Trọng tâm là thanh thiếu niên
Theo Al Jazeera, màn phô diễn lực lượng mới nhất của chiến dịch tại Tehran tập trung mạnh vào đối tượng thanh thiếu niên.
Phát biểu trên Hãng thông tấn Lao động Iran (ILNA) hôm 19-9, ông Sasan Zare - người phát ngôn của chiến dịch Janfada - cho biết nam thiếu niên trên 15 tuổi đã được phép đăng ký tham gia chiến dịch và chính quyền cũng có kế hoạch tuyển mộ cả trẻ em dưới 15 tuổi.
"Nỗ lực của chúng tôi đối với trẻ em và thanh thiếu niên, trước hết và quan trọng nhất, là để các em làm quen với văn hóa hy sinh và kháng chiến" - ông Zare nhấn mạnh.
"Hệ giá trị của các em được hình thành từ thời thơ ấu càng vững chắc, các em càng thấu hiểu những khái niệm như lòng yêu nước và sự hy sinh thân mình, thì tác động đến tương lai của các em sẽ càng sâu sắc” - ông Zare nói thêm.
Mục đích thực sự là gì?
Trong cuộc tuần hành, trang thiết bị quân sự mà Iran sử dụng trong cuộc chiến đối phó chiến dịch hiệp đồng Mỹ - Israel đã được trưng bày công khai.
Những động thái này diễn ra trong bối cảnh Iran và Mỹ đang còn bất đồng về vấn đề eo biển Hormuz cũng như cục diện cuộc chiến Trung Đông. Mỹ vẫn tiếp tục áp đặt lệnh phong tỏa hải quân với các cảng phía nam của Iran và gia tăng các lệnh trừng phạt nhằm vào nước này.
Các thành viên lực lượng bán quân sự Basij của Iran tham gia cuộc tập hợp quân sự "Janfada-ye-Iran" hôm 18-9 - Ảnh: AFP
Ông Mohsen Rezaei - quan chức an ninh cấp cao của Iran - cho biết 7 điều kiện đàm phán đã được chuyển tới Washington thông qua các bên trung gian, song ông cũng nhấn mạnh rằng các chỉ huy quân sự Iran luôn sẵn sàng cho kịch bản giao tranh trở lại.
Nhà chức trách không giải thích rõ lý do vì sao họ cần hàng trăm ngàn dân thường cầm vũ khí hoặc tham gia hoạt động an ninh.
Ông Ali Alfoneh, học giả cấp cao tại Viện Các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh, cho rằng chiến dịch Janfada thực chất là nỗ lực nhằm định vị lại thương hiệu cho lực lượng dân quân Basij.
Theo ông Alfoneh, sau khi Iraq tấn công Iran vào năm 1980, hàng trăm ngàn người Iran đã tình nguyện ra tiền tuyến vì ý thức nghĩa vụ tôn giáo hoặc lòng yêu nước. Họ được huy động thông qua lực lượng Basij.
Do đó, chiến dịch huy động quần chúng lần này có thể được xem là nỗ lực nhằm khôi phục hình ảnh yêu nước trước đây của Basij để đón đầu các mối đe dọa cả từ bên trong lẫn bên ngoài trong tương lai.
Ông Alfoneh nhấn mạnh rằng những mối đe dọa đó "nếu không phải là một cuộc tấn công trên bộ của Mỹ vào Iran, thì cũng là viễn cảnh về một cuộc nội chiến ở các vùng ngoại vi của Iran do Mỹ và Israel kích động, cũng như các cuộc nổi dậy quy mô lớn của người dân do áp lực kinh tế ngày càng leo thang".
Theo phân tích của Viện Nghiên cứu chiến tranh (ISW, Mỹ), chính quyền Tehran nhiều khả năng theo đuổi hai mục tiêu đối nội có liên quan với nhau khi triển khai chiến dịch này.
Thứ nhất, chính quyền có thể muốn ngăn chặn nguy cơ bất ổn bằng cách chứng minh họ có khả năng huy động đông đảo người ủng hộ xuống đường, qua đó bổ sung cho lực lượng an ninh chính thức khi xảy ra biểu tình.
Thứ hai, chính quyền có thể muốn củng cố sự gắn kết trong lực lượng ủng hộ họ thông qua việc thường xuyên tổ chức, huấn luyện họ và gắn kết những người này chặt chẽ hơn với lực lượng Basij cùng bộ máy an ninh nhà nước.
Theo ISW, mục tiêu thứ hai có thể ngày càng quan trọng khi sức ép kinh tế ảnh hưởng đến đông đảo người dân.
