Chọn trường đại học theo ý thích hay theo điều kiện gia đình?

Thí sinh đến tham gia Ngày hội lựa chọn nguyện vọng xét tuyển đại học - cao đẳng 2026 do Báo điện tử Tuổi Trẻ và các đơn vị phối hợp tổ chức tại Trường ĐH Bách khoa - Đại học Quốc gia TP.HCM - Ảnh: DUYÊN PHAN

Người cho rằng người trẻ cần được theo đuổi ước mơ của mình, bởi giáo dục là một khoản đầu tư xứng đáng. Người khác lại băn khoăn liệu một quyết định như vậy có vô tình đặt lên vai cha mẹ một gánh nặng quá lớn?

Ước mơ nhưng không xa rời thực tế

Ở tuổi 18, ai cũng có quyền mơ về một giảng đường đẹp, một môi trường học tập hiện đại hay một ngành học mà mình yêu thích. Thế nhưng, ước mơ luôn cần đi cùng với hoàn cảnh thực tế gia đình.

Mức học phí 50 triệu đồng mỗi năm với nhiều gia đình, đó có thể tương đương thu nhập nửa năm, thậm chí cả năm. 

Nếu cộng thêm tiền thuê trọ, sinh hoạt, sách vở, đi lại và những khoản phát sinh khác, chi phí cho bốn năm đại học có thể lên đến vài trăm triệu đồng. Đó là số tiền không phải gia đình nào cũng có thể chuẩn bị sẵn.

Học đại học là chặng đường ít nhất bốn năm. Nếu gia đình phải chật vật ngay từ học kỳ đầu, liệu những năm tiếp theo sẽ ra sao?

Để giảm gánh nặng cho cha mẹ, không ít sinh viên phải vừa học vừa làm thêm, thậm chí làm quá sức. Có người làm ca đêm, sáng đến giảng đường trong tình trạng thiếu ngủ. Có người giữa chừng xin bảo lưu kết quả học tập vì gia đình không còn khả năng đóng học phí.

Những câu chuyện ấy không hiếm. "Mạnh dạn theo đuổi đam mê" nhưng phải tùy vào điều kiện thực tế mới có thể học tốt nhất?

Nhiều người vẫn mặc định rằng học trường học phí cao đồng nghĩa với cơ hội nghề nghiệp tốt hơn. Thực tế, điều quyết định thành công của một sinh viên không chỉ nằm ở tên trường danh tiếng hay trường học phí cao, mà còn ở năng lực, sự chủ động và tinh thần học hỏi.

Đầu tư cho đại học là xứng đáng, nhưng cần cân nhắc kỹ?

Không ít người chọn học trường học phí vừa túi tiền cha mẹ và thành công đến từ việc họ tự học hỏi kiến thức, kỹ năng trong khi học và cả sau khi tốt nghiệp đại học. Chọn trường đại học, chỉ là việc khởi đầu, chứ không phải đích đến thành công.

Có một điều mà nhiều người trẻ chưa thực sự hiểu hết, đó là phía sau mỗi đồng học phí là những ngày làm việc vất vả của cha mẹ. 

Có người cha tăng ca đến khuya, có người mẹ dậy từ ba giờ sáng ra chợ. Có gia đình phải cắt giảm mọi khoản chi tiêu để dành tiền cho con ăn học. 

Cha mẹ thường không kể những khó khăn ấy, bởi họ luôn muốn con yên tâm học tập, nhưng sự im lặng ấy không có nghĩa là gánh nặng không tồn tại.

Mỗi gia đình có hoàn cảnh riêng, mỗi người trẻ có con đường riêng để bước tới tương lai. Không ai có quyền phán xét lựa chọn của người khác chỉ qua vài dòng chia sẻ trên mạng xã hội.

Tuy nhiên cuộc tranh luận ấy cũng nhắc nhở một điều quan trọng, rằng giáo dục là khoản đầu tư đáng giá, nhưng mọi khoản đầu tư đều cần được tính toán kỹ càng. 

Và có lẽ, bài học đầu tiên của tuổi mười tám không chỉ là chọn ngành hay chọn trường, mà còn là học cách cân bằng giữa ước mơ của bản thân với trách nhiệm dành cho gia đình.

Vì thế, trước khi đặt bút xác nhận nguyện vọng, điều người trẻ nên cân nhắc không chỉ là "mình thích trường nào", mà còn là "gia đình mình có thể đồng hành với lựa chọn ấy đến đâu".

Một quyết định được đưa ra sau khi đã trò chuyện thẳng thắn với cha mẹ, tính toán các phương án tài chính và chuẩn bị cho những tình huống phát sinh sẽ luôn vững vàng hơn một lựa chọn chỉ dựa trên cảm xúc.