Đoàn khách tham quan không gian trưng bày Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng - Ảnh: LÊ TRUNG
Những ngày này, tại không gian trưng bày Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng (phường Quảng Phú, TP Đà Nẵng), Ban Quản lý di tích và danh thắng thành phố Đà Nẵng tổ chức trưng bày chuyên đề "Những kỷ vật đi cùng năm tháng và hành trình tri ân".
Tại đây giới thiệu các kỷ vật gắn với đời sống, chiến đấu, tinh thần lạc quan của người chiến sĩ.
Bên cạnh đó là những kỷ vật liên quan đến Mẹ Việt Nam anh hùng, mang bóng dáng người mẹ lặng thầm chờ đợi, hy sinh, hiến dâng những gì thiêng liêng nhất cho Tổ quốc.
Mọi người như chùng xuống, rơi nước mắt khi nghe hướng dẫn viên thuyết minh về một lá đơn rất đặc biệt được trưng bày.
Đó là đơn "Xin lãnh xác chồng" của bà Huỳnh Thị Cụt, con dâu Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Dành.
Nuôi giấu cán bộ, tham gia đào hầm bí mật
Một không gian được trưng bày tại Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng lấy hình ảnh gian nhà lá trong thời chiến, hình ảnh người mẹ già, tay cầm ngọn đèn dầu do mẹ tự chế, báo hiệu cho du kích nhận biết có địch - Ảnh: LÊ TRUNG
Theo tư liệu Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng cung cấp, Mẹ Nguyễn Thị Dành sinh năm 1916, mất năm 1968, quê quán làng Tân Phú, tổng Phước Vĩnh Hạ, quận Châu Thành, tỉnh Biên Hòa (sau đó là xã Thạnh Phú, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai, nay là phường Tân Triều, tỉnh Đồng Nai).
Mẹ có con là liệt sĩ Nguyễn Văn Công (bí danh Nguyễn Văn Nhẳm).
Năm 1945, chồng mẹ tham gia phong trào Thanh niên tiền phong ở địa phương, một mình mẹ ở nhà nuôi con, ngoài ra còn đóng góp cho cách mạng. Giai đoạn chống Mỹ, mẹ Dành nuôi giấu cán bộ khi về địa phương hoạt động.
Năm 1960, phong trào Đồng khởi ở huyện Vĩnh Cửu phát triển. Để trang bị cho lực lượng vũ trang này, các đồng chí nhờ mẹ mua giùm một số quần áo, xanh tuya (dây nịt, thắt lưng)… Trên đường về, mẹ bị lính địch xét thấy. Chúng đem mẹ về quận Tân Uyên tra xét, sau đó chuyển mẹ về giam ở tỉnh Phước Thành.
Ngày 19-8-1961, bộ đội chủ lực khu miền Đông tấn công tiểu khu Phước Thành, mẹ được giải thoát.
Về địa phương, nhà mẹ lại trở thành cơ sở mật. Mẹ tham gia đào hầm bí mật ở sát Cây Da cho anh em bám trụ. Ngày ngày mẹ đi chăn bò, rồi lén mang cơm cho anh em.
Đêm mùng 2 Tết Mậu Thân, bộ đội và lực lượng vũ trang tấn công tỉnh lỵ Biên Hòa. Ngày 2-2-1968 (mùng 4 Tết Mậu Thân), 10 xe tăng địch phản công, pháo và đại liên Mỹ bắn xối xả vào nhà dân.
Ngồi dưới hầm, thấy cháu nhỏ con cán bộ gửi nuôi giữ khóc, mẹ Dành lên khỏi hầm để lấy bình thủy, nước sôi để pha sữa thì trúng đạn pháo và gục ngay tại miệng hầm.
Mẹ được truy tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam anh hùng vào ngày 24-4-1996.
Xúc động lá đơn xin lãnh xác chồng
Lá đơn xin lãnh xác chồng của bà Huỳnh Thị Cụt, con dâu Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Dành, được trưng bày - Ảnh: LÊ TRUNG
Khi tham quan khu trưng bày, nhiều người xúc động khi đọc lá đơn xin lãnh xác chồng của bà Huỳnh Thị Cụt (con dâu Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Dành).
Theo chị Nguyễn Thị Trúc - hướng dẫn viên tại Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng, đằng sau lá đơn là câu chuyện của liệt sĩ Nguyễn Văn Công (bí danh Nguyễn Văn Nhẳm), con trai duy nhất của Mẹ Dành.
Vào một ngày cuối năm 1970, lính Mỹ vây bắt anh. Một mình liệt sĩ Nhẳm chống trả quyết liệt nhưng địch đã xả súng vào người khiến anh ngã xuống, hy sinh. Sau đó lính địch đã cắt tai anh về nhận thưởng, phần thi thể còn lại đem cột sau xe ô tô chạy ngoài đường để thị uy.
Sau đó bà Huỳnh Thị Cụt, vợ liệt sĩ Nhẳm, đã nén chặt nỗi đau, nước mắt, làm đơn xin lãnh xác chồng về chôn cất.
Trong đơn đề là tỉnh Biên Hòa, quận Công Thanh, xã Tân Triều.
"Kính thưa ông thiếu tá Quận trưởng Công Thanh, tỉnh Biên Hòa, Ủy ban hành chính xã Tân Triều
Đơn xin lãnh xác chồng
Tôi đứng tên dưới đây là Huỳnh Thị Cụt, sanh năm 1940…
Và hiện cư ngụ tại ấp Cây Da, xã Tân Phú.
Nay tôi làm đơn này xin quý ông vui lòng cho tôi nhận xác chồng tôi tên Nguyễn Văn Công, chết tại xã Tân Triều...
Trong khi chờ đợi sự chấp thuận của quí ông với tấm lòng thành kính và sự biết ơn của tôi".
Đơn này được xã trưởng xã Tân Triều ký xác nhận. "Chúng tôi U.B.H.C. xã Tân Triều chứng nhận rằng cho phép đem xác chồng từ xã Tân Triều đến xã Tân Phú để an táng".
Nội dung lá đơn - Ảnh: LÊ TRUNG
Theo chị Trúc, dù đã hơn 50 năm trôi qua, lá đơn vẫn vẹn nguyên từng nét chữ. Nhiều người khi tham quan khu trưng bày đã vô cùng xúc động khi nghe câu chuyện của Mẹ Dành, liệt sĩ Nhẳm và lá đơn này.
Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, qua câu chuyện mong muốn mọi người tưởng nhớ, tri ân công lao to lớn của các anh hùng liệt sĩ và các Mẹ Việt Nam anh hùng, lòng biết ơn, đạo lý uống nước nhớ nguồn, đền ơn đáp nghĩa.
Mỗi người dân, nhất là thế hệ trẻ biết trân trọng quá khứ, hiểu sâu hơn giá trị của hòa bình, trân trọng những hy sinh của các thế hệ cha anh, từ đó sống có trách nhiệm hơn với gia đình, quê hương, đất nước, trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
