'Cơn khát' nhân lực STEM: Khi bằng cấp chỉ mới là điều kiện cần

Dù có khoảng 53% thí sinh chọn các ngành STEM trong kỳ tuyển dụng đại học 2026, nhưng nghịch lý là có tới 73% doanh nghiệp vẫn đang trầy trật tìm nhân sự phù hợp.

Vì thế câu chuyện nhân lực công nghệ cao tại Việt Nam giờ đây không còn nằm ở số lượng, mà đang xoáy sâu vào chất lượng và các kỹ năng thích ứng.

3 cú hích tạo ra sức nóng kỷ lục về nhân sự STEM

Mới đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố dữ liệu tổng thể về tình hình đăng ký xét tuyển đại học năm 2026 cho thấy một tín hiệu đáng mừng, khi hơn một nửa số thí sinh đã ghi danh vào các nhóm ngành STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học). Đây được xem là tín hiệu tích cực trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển công nghệ cao và thu hút đầu tư vào các lĩnh vực sản xuất tiên tiến.

Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, bà Nguyễn Thị Thanh Thủy - Giám đốc vận hành khối tuyển dụng kỹ thuật Manpower Việt Nam - nhận định xu hướng thí sinh lựa chọn khối ngành STEM cũng thu hút sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp. Đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu nhân lực công nghệ và kỹ thuật ngày càng gia tăng, đi kèm với 3 lý do chính.

Đầu tiên là làn sóng AI và chuyển đổi số mạnh mẽ. Bà Thủy chỉ ra khảo sát xu hướng tuyển dụng quý 3-2026 của ManpowerGroup tại Việt Nam, cho thấy lĩnh vực công nghệ và dịch vụ công nghệ thông tin đang dẫn đầu nhu cầu tuyển dụng với triển vọng đạt mức 50% - cao nhất trong các ngành. Đáng chú ý, 83% doanh nghiệp sẵn sàng chi trả mức đãi ngộ cao hơn để sở hữu những nhân sự am hiểu về AI, vì thực tế gần 3/4 tổ chức thừa nhận AI đã cải thiện năng suất rõ rệt.

Cùng đó là lộ trình công nghiệp hóa theo hướng công nghệ cao. Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ từ sản xuất thâm dụng lao động sang các ngành giá trị cao như bán dẫn, điện tử và sản xuất thông minh. Con số 61,9% tổng vốn FDI đăng ký mới trong 6 tháng đầu năm 2026 đổ vào ngành chế biến, chế tạo là minh chứng cho thấy các tập đoàn toàn cầu đang đặt trọn niềm tin vào chuỗi cung ứng tại Việt Nam.

Thứ ba là tham vọng hạ tầng và năng lượng. Với hàng loạt dự án đại công trình như sân bay Long Thành, cao tốc Bắc - Nam và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, nhu cầu về kỹ sư xây dựng, điện, năng lượng tái tạo và hạ tầng số đang tăng vọt.

Nghịch lý thừa bằng cấp, thiếu kỹ năng "thực chiến"

Dù nguồn cung nhân lực STEM tiềm năng đang tăng, nhưng một thực tế khắc nghiệt được bà Thủy chia sẻ chính là việc có đến 73% doanh nghiệp kỹ thuật gặp khó khăn khi tìm nhân sự phù hợp.

Theo bà, khoảng cách về kỹ năng đang trở thành vấn đề lớn hơn khoảng cách về số lượng. "STEM đang dần trở thành điều kiện cần, còn các kỹ năng mềm và kỹ năng làm việc trong môi trường số mới là điều kiện đủ để được trọng dụng", bà Thủy nhấn mạnh.

Khảo sát xu hướng tuyển dụng quý 3-2026 của ManpowerGroup tại Việt Nam còn cho thấy các doanh nghiệp không chỉ tìm kiếm kiến thức chuyên môn thuần túy.

Họ ưu tiên ba năng lực cốt lõi là năng lực số 85%, khả năng thích ứng và học hỏi 85%, cùng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề 82%.

Chuyên gia nhấn mạnh trong một thị trường thay đổi từng ngày bởi công nghệ, việc một kỹ sư chỉ giỏi lý thuyết nhưng thiếu khả năng tự học sẽ rất nhanh chóng bị đào thải.

Báo cáo Thị trường lao động kỹ thuật toàn cầu 2026 của ManpowerGroup vừa thực hiện còn cho thấy bối cảnh khu vực châu Á - Thái Bình Dương được dự báo sẽ thiếu hụt hơn 200.000 kỹ sư bán dẫn. Tuy nhiên thách thức của doanh nghiệp hiện nay không đơn thuần là tìm kiếm ứng viên được đào tạo trong các ngành STEM, mà là tìm được những nhân sự sở hữu cả các kỹ năng mềm và kỹ năng thích ứng để có thể làm việc hiệu quả trong môi trường công nghệ thay đổi nhanh chóng.

Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, đại diện một startup công nghệ tại TP.HCM cho rằng Việt Nam cần những chiến lược đột phá hơn để mở rộng nguồn cung nhân lực.

Một trong những giải pháp quan trọng là thúc đẩy sự tham gia của phái nữ. Hiện nay, phụ nữ chỉ chiếm khoảng 28% lực lượng lao động STEM toàn cầu. Việc khuyến khích nữ giới dấn thân vào khoa học, công nghệ không chỉ là câu chuyện bình đẳng, mà là chìa khóa để giải quyết bài toán thiếu hụt nhân sự.

Bên cạnh đó, việc thắt chặt mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp là bắt buộc. Chương trình đào tạo không thể chỉ nằm trong trang sách, mà phải cập nhật liên tục hơi thở của thị trường, đặc biệt là các lĩnh vực "nóng" như AI, bán dẫn và điện toán đám mây.

Để Việt Nam thực sự trở thành trung tâm công nghệ của khu vực, việc xây dựng một hệ sinh thái nhân tài đa dạng, hòa nhập và có kỹ năng thích ứng cao sẽ là yếu tố quyết định. Cơn khát nhân lực STEM sẽ chỉ được giải tỏa khi chúng ta không chỉ đào tạo ra những kỹ sư có bằng cấp, mà là những chuyên gia có khả năng làm chủ tương lai.