Đại biểu Quốc hội nói cần bổ sung việc từ chối hoặc rút lại sự đồng ý hiến tạng của người dưới 18 tuổi

Các y bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai cứu đầu tri ân người hiến tạng - Ảnh: BVCC

Dự Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang trình Quốc hội đã đề xuất mở rộng quy định về nội dung người dưới 18 tuổi được quyền hiến mô, bộ phận cơ thể.

Đánh giá tác động kỹ lưỡng hệ lụy về tâm lý, đạo đức, nguy cơ

Theo đó, Chính phủ đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi được hiến bộ phận cơ thể sau khi chết nếu đã đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng trước khi chết và được người đại diện đồng ý...

Dự luật cũng bổ sung các nguyên tắc bảo đảm không bị cưỡng ép, bảo đảm lợi ích tốt nhất đối với trẻ em và người không có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, bảo đảm công bằng, bình đẳng, minh bạch và không phân biệt đối xử.

Bổ sung các hành vi lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế, nuôi con nuôi để hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi trái quy định...

Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội nêu rõ với đề xuất người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác là chính sách mới so với luật hiện hành.

Đề xuất này nhằm tạo thêm cơ hội cứu chữa cho người bệnh, nhất là đối với bệnh nhi cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước, đặc điểm giải phẫu phù hợp, đồng thời tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình.

Ủy ban ghi nhận mục đích nhân văn, nhân đạo của chính sách, tuy nhiên, người dưới 18 tuổi, nhất là trẻ em là chủ thể được bảo vệ đặc biệt.

Do đó cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng hệ lụy về tâm lý, đạo đức, xã hội, nguy cơ lợi dụng quan hệ phụ thuộc để tạo áp lực, cưỡng ép lấy mô, bộ phận cơ thể, trên cơ sở đó tiếp tục nghiên cứu các quy định chặt chẽ để bảo đảm ý nghĩa tốt đẹp của chính sách.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình tờ trình tại Quốc hội - Ảnh: GIA HÂN

Cần bổ sung các nguyên tắc bảo đảm quyền từ chối hiến tạng của người dưới 18 tuổi

Đại biểu Siu Hương (Gia Lai) đồng tình việc mở rộng đối tượng hiến mô theo hướng nhân đạo, góp phần tăng cơ hội sống cho người bệnh, nhất là bệnh nhi. Song việc triển khai cần có quy định chặt chẽ nhằm bảo vệ quyền, lợi ích người hiến.

Bà phân tích người chưa thành niên chưa có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, thường phụ thuộc vào cha mẹ hoặc người giám hộ cả về tâm lý và điều kiện sống. Do đó việc đánh giá tính tự nguyện, nhận diện nguy cơ bị cưỡng ép có thể gặp khó khăn.

Đặc biệt trong trường hợp hiến mô cho cha, mẹ hoặc anh, chị, em ruột, người hiến chưa thành niên có thể chịu áp lực tâm lý, cảm thấy việc hiến là nghĩa vụ với người thân hoặc lo ngại bị gia đình trách móc nếu từ chối.

Điều này đặt ra yêu cầu phải có cơ chế bảo vệ thực chất quyền tự quyết của người hiến, tránh để việc hiến tặng xuất phát từ sức ép gia đình.

Bà đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung các nguyên tắc bảo đảm quyền từ chối hiến của người dưới 18 tuổi, thiết lập hội đồng đánh giá độc lập và cơ chế tư vấn riêng phù hợp với độ tuổi, khả năng nhận thức của người hiến.

Đồng thời cần khẳng định người hiến có quyền từ chối hoặc rút lại sự đồng ý trước khi lấy mô mà không phải chịu bất kỳ bất lợi nào, có cơ chế xử lý khi lợi ích của người đại diện xung đột với lợi ích của người hiến.

Các quy định cần bảo đảm việc hiến mô không bị biến thành áp lực hay sự cưỡng ép với người chưa thành niên...

Đại biểu Dương Minh Ánh (Hà Nội) bày tỏ lo ngại việc cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến tạng, hiến xác sau khi chết có thể dẫn đến xung đột lợi ích trong gia đình, gây áp lực tâm lý hoặc bị lợi dụng thông qua quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế, nuôi con nuôi.

Bà đề nghị sửa đổi theo hướng chỉ cho phép người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi, có đầy đủ năng lực nhận thức, đăng ký hiến sau khi chết, việc đăng ký phải có bên thứ ba độc lập chứng kiến, không có quan hệ lợi ích với người đại diện.

Đồng thời cần có sự giám sát của đại diện cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em và Hội Bảo vệ quyền trẻ em trong quá trình lấy mô, tạng từ người chưa thành niên.

Với trường hợp người hiến dưới 18 tuổi, người đại diện không thống nhất về việc đăng ký, thay đổi hoặc hủy đăng ký hiến, bà đề nghị tôn trọng quyết định của chính người đăng ký hiến, bảo đảm quyền tự quyết và quyền trẻ em, tránh tình trạng ép buộc hoặc lấy mô, bộ phận cơ thể trái với ý chí của người chưa thành niên.