Những quan sát từ vệ tinh Gaia của Cơ quan Vũ trụ châu Âu đã giúp lập bản đồ Dải Ngân hà và các thiên hà lân cận - Ảnh: ESA
Khoảng 10 tỉ năm trước, Dải Ngân hà có thể đã trải qua một trong những biến cố dữ dội nhất lịch sử khi va chạm trực diện với một thiên hà lùn.
Theo nghiên cứu mới của các nhà thiên văn tại Đại học Durham (Anh), cú va chạm này nhiều khả năng đã khiến toàn bộ đĩa của Dải Ngân hà bị "lật" hơn 90 độ.
Nghiên cứu được trình bày tại Hội nghị Thiên văn quốc gia của Hiệp hội Thiên văn Hoàng gia Anh, dựa trên dữ liệu từ tàu thăm dò Gaia của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) kết hợp với các mô phỏng siêu máy tính, theo báo Guardian.
Dải Ngân hà là một thiên hà xoắn ốc có thanh, gồm phần phình trung tâm, bốn nhánh xoắn chính và đĩa thiên hà chứa phần lớn các ngôi sao, khí và bụi. Bao quanh nó là quầng sao - vùng phân bố thưa thớt các ngôi sao có dạng gần hình cầu - và xa hơn nữa là quầng vật chất tối.
Từ nhiều năm qua, các nhà thiên văn nhận thấy các ngôi sao trong quầng sao quay quanh tâm Dải Ngân hà với tốc độ chỉ khoảng 25 km/giây, chậm hơn nhiều so với tốc độ khoảng 220 km/giây của các ngôi sao trong đĩa của Dải Ngân hà.
Để tìm lời giải, nhóm nghiên cứu sử dụng bộ mô phỏng vũ trụ Auriga nhằm tái tạo quá trình tiến hóa của 25 thiên hà tương tự Dải Ngân hà.
Kết quả cho thấy những thiên hà từng trải qua cú va chạm trực diện với một thiên hà lùn thường xuất hiện hiện tượng "lật đĩa", đồng thời sở hữu quầng sao quay rất chậm - đúng như những gì đang quan sát được ở Dải Ngân hà.
Thiên hà gây ra vụ va chạm được gọi là thiên hà "Xúc Xích Gaia". Dấu vết của sự kiện chỉ được phát hiện vào năm 2018 nhờ dữ liệu chính xác từ sứ mệnh Gaia.
Theo nhóm nghiên cứu, chính sự tồn tại các tàn dư của thiên hà Xúc Xích Gaia cùng hiện tượng "lật đĩa" là hai yếu tố quan trọng nhất giải thích tốc độ quay bất thường của quầng sao.
Dù quá trình này nghe có vẻ dữ dội, thực tế nó diễn ra cực kỳ chậm. Nếu quan sát trực tiếp, gần như không thể nhận ra sự thay đổi vì toàn bộ sự kiện kéo dài từ khoảng 150 triệu năm đến hơn 1 tỉ năm.
Các nhà khoa học cũng lưu ý rằng vụ va chạm xảy ra trước khi Mặt trời và Hệ Mặt trời hình thành khoảng 5 tỉ năm.
Phát hiện này giúp các nhà thiên văn hiểu rõ hơn quá trình tiến hóa của thiên hà chứa Hệ Mặt trời cũng như vai trò của những vụ va chạm vũ trụ trong việc định hình cấu trúc của các thiên hà lớn.
