Trạm biến áp 110kV Hoàng Long, Thanh Hóa thuộc EVNNPC - vị trí dự kiến triển khai đầu tư hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) theo lộ trình của EVN - Ảnh: P.SƠN
Mới đây EVN đã cấp tập triển khai loạt dự án đầu tư hệ thống BESS tại miền Bắc. Trong đó Tổng công ty Điện lực Hà Nội (EVNHANOI) đưa vào vận hành thí điểm 5 hệ thống BESS với tổng quy mô công suất/dung lượng là 50MW/100MWh.
Thay đổi khung giờ cao điểm khiến hiệu quả đầu tư thấp?
Còn tại Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) đã đề xuất phương án lắp đặt tại 84 trạm biến áp 110kV với tổng quy mô 530MW/1.060MWh. Riêng giai đoạn đầu triển khai 305MW/610MWh tại 47 trạm biến áp 110kV thuộc 8 tỉnh, thành phố.
Theo EVN, tập đoàn đã giao các đơn vị (EVNHANOI, EVNNPC) triển khai hệ thống BESS với tổng công suất 805MW trên lưới điện phân phối. Trong đó dự kiến đưa vào hoàn thành cuối năm 2026 là 700MW và đầu năm 2027 là 105MW.
Trên cơ sở rà soát khả năng cân đối nguồn vốn và vị trí lắp đặt, EVN tiếp tục đầu tư thêm gần 924MW BESS, mục tiêu vận hành năm 2027. Vì vậy tập đoàn đề xuất Bộ Công Thương bổ sung 1.734 MW pin lưu trữ để triển khai.
Trong khi EVN liên tục mở rộng đầu tư và bổ sung vào quy hoạch, thì các nhà đầu tư tư nhân lại thận trọng, dù rất quan tâm đến lĩnh vực này khi các doanh nghiệp chủ yếu tham gia khâu cung cấp thiết bị, vận hành.
Đại diện một doanh nghiệp đã phát triển một số hệ thống BESS tại các khu công nghiệp, sản xuất cho hay cùng với sự thay đổi chính sách khung giá điện áp dụng theo giờ cao điểm, thấp điểm, việc thiếu hành lang pháp lý, cơ chế chính sách khiến các nhà đầu tư không mặn mà.
Vị này dẫn chứng sự thay đổi trong chính sách áp giá theo khung giờ cao điểm, thấp điểm đã làm cho các dự án BESS không còn hiệu quả. Thực tế trước đây giờ cao điểm được áp dụng theo hai khung giờ là từ 9h30 - 11h30 và 17h - 20h, nên bên mua điện ưu tiên sử dụng nguồn năng lượng tái tạo kèm lưu trữ BESS để giảm chi phí.
Tuy nhiên quy định mới áp dụng giờ cao điểm vào khung giờ tối từ 17h30 - 22h30, nên bên mua điện lại ưu tiên nguồn từ EVN do có giá rẻ. Với một chu trình nạp điện vào giờ thấp điển và xả vào giờ cao điểm, cùng hệ số tổn thất điện năng, khiến hiệu suất hoạt động của BESS không cao và không bù đắp được giá thành khi thay đổi chính sách về khung giá.
Khoảng trống từ cơ chế giá cho pin lưu trữ
Ngoài ra việc phát triển hệ thống BESS đầu tư độc lập quy mô lớn (không đi kèm các nhà máy điện) hiện vẫn chưa có khung giá điện cho dịch vụ lưu trữ năng lượng. Vì vậy dù nhiều nhà đầu tư quan tâm nhưng với cơ chế chưa được hoàn thiện, thì việc đầu tư hay không vẫn là bài toán do chưa thể tính toán được hiệu quả từ "khoảng trống" của cơ chế giá.
Trong khi đó đại diện EVNHANOI cho rằng công nghệ pin lưu trữ hiện đang phát triển nhanh, đa dạng về chủng loại. Khi đấu nối trực tiếp vào lưới điện phân phối tại các trạm 110kV là những khu vực dân cư đông đúc, hệ thống BESS cần được đánh giá kỹ về tác động đến lưới điện, yêu cầu vận hành ổn định tin cậy, an toàn phòng chống cháy nổ và đảm bảo môi trường.
EVNHANOI kiến nghị cần hoàn thiện các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với BESS. Bao gồm các yêu cầu về đấu nối, vận hành, an toàn phòng cháy chữa cháy và môi trường. Bổ sung quy hoạch phát triển BESS trên lưới điện phân phối theo hướng phân tán, quy mô phù hợp với từng khu vực phụ tải, chia sẻ kinh nghiệm quản lý vận hành...
Còn theo đại diện EVNNPC, BESS là công nghệ mới được triển khai tại Việt Nam nên vẫn cần hoàn thiện cơ chế giá, quy trình kỹ thuật để tháo gỡ các khó khăn. Hiện EVN đang giao các đơn vị chức năng nghiên cứu, hoàn thiện phương án tính toán khung giá phát điện của hệ thống BESS để báo cáo Bộ Công Thương xem xét theo quy định.
Bên cạnh đó các quy trình thử nghiệm, nghiệm thu, vận hành và đánh giá hiệu quả khai thác hệ thống BESS cũng đang được tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện nhằm bảo đảm phù hợp với điều kiện vận hành thực tế của hệ thống điện Việt Nam.
"Để việc triển khai các dự án đạt hiệu quả và có cơ sở thực hiện đồng bộ, EVNNPC kiến nghị sớm hoàn thiện cơ chế giá và phương thức tính toán đối với hệ thống BESS, tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho công tác đầu tư, quản lý và vận hành" - đại diện EVNNPC nói.
