Gói thầu 36.000 tỉ tại sân bay Long Thành có nhiều vi phạm, chuyển một số nội dung sang Bộ Công an

Phó tổng Thanh tra Lê Tiến Đạt ký ban hành kết luận thanh tra dự án sân bay Long Thành giai đoạn 1 - Ảnh: TTCP

Cơ quan thanh tra đồng thời chuyển một số nội dung liên quan đến lựa chọn nhà thầu, chuyển nhượng thầu liên quan dự án sân bay Long Thành giai đoạn 1 được nêu trong kết luận sang Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý theo thẩm quyền.

Kết luận việc chấp hành chính sách, pháp luật đối với dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 do Phó tổng Thanh tra Lê Tiến Đạt vừa ký ban hành.

Hồ sơ mời thầu có nhiều sai sót, phải sửa đổi nhiều lần

Theo kết luận, gói thầu 5.10 xây dựng và lắp đặt thiết bị nhà ga hành khách được xác định có nhiều thiếu sót, vi phạm từ quá trình lựa chọn nhà thầu đến tổ chức thi công và quản lý hợp đồng.

Đây là một trong những gói thầu lớn nhất của dự án, có dự toán được duyệt gần 35.892 tỉ đồng. Giá trị hợp đồng ký kết là hơn 27.813 tỉ đồng và gần 338,9 triệu USD. Đến ngày 31-3-2025, chủ đầu tư đã thanh toán hơn 3.298 tỉ đồng khối lượng hoàn thành.

Liên danh Vietur được công bố trúng thầu và khởi công ngày 31-8-2023, thời gian thực hiện hợp đồng 39 tháng. Liên danh do IC ICTAS (Thổ Nhĩ Kỳ) đứng đầu, cùng 9 doanh nghiệp Việt Nam gồm Newtecons, Ricons, SOL E&C, Hancorp, CC1, Vinaconex, ATAD, Phục Hưng Holdings và HAWEE.

Nhà ga hành khách sân bay Long Thành - Ảnh: VĂN TRUNG

Theo kết luận thanh tra, ngay từ giai đoạn phát hành hồ sơ mời thầu đã xuất hiện nhiều bất cập.

Cụ thể, hồ sơ mời thầu có nhiều sai sót, phải sửa đổi nhiều lần, một số yêu cầu kỹ thuật đối với hệ thống thang bộ hành, thang cuốn lại viện dẫn các tiêu chuẩn đã hết hiệu lực. Tiêu chí về kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự cũng được đánh giá là chưa phù hợp.

Không chỉ vậy, tổ chuyên gia chấm thầu còn vi phạm quy định khi không yêu cầu nhà thầu làm rõ năng lực, kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự của Vinaconex trong quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu.

Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ xác định hồ sơ dự thầu của liên danh Vietur sử dụng đồng tiền nước ngoài với giá trị hơn 235,7 triệu USD, không đúng quy định. Tuy nhiên bên mời thầu không phát hiện để yêu cầu làm rõ mà vẫn ký hợp đồng theo đúng hồ sơ dự thầu và sử dụng USD làm đồng tiền thanh toán.

Theo kết luận, đến thời điểm 31-3-2025 sai sót này chưa phát sinh thiệt hại thực tế. Việc thanh toán bằng USD tiềm ẩn nguy cơ gây thất thoát cho Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), bởi tỉ giá đồng USD tại thời điểm kết thúc thanh tra đã tăng đáng kể so với thời điểm đóng thầu.

Dấu hiệu chuyển nhượng thầu trái quy định

Một trong những nội dung đáng chú ý của kết luận thanh tra là việc sử dụng nhà thầu phụ và thực hiện hợp đồng tại gói thầu 5.10.

Theo Thanh tra Chính phủ, Ban Quản lý dự án Long Thành (LTIA) đã chấp thuận một số nhà thầu phụ sau thời điểm nhà thầu chính ký hợp đồng với các đơn vị này; chấp thuận hai nhà thầu phụ chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện về chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng; chấp thuận nhà thầu phụ nước ngoài chưa đúng trình tự, thủ tục theo quy định.

Nhà thầu IC ICTAS còn ký hợp đồng với nhà thầu phụ vượt quá tỉ lệ công việc đã cam kết trong hợp đồng nhưng chưa được chủ đầu tư chấp thuận.

Kết quả thanh tra cho thấy bảy nhà thầu chính đã chuyển giao cho các đơn vị khác thực hiện một phần công việc của gói thầu với tổng giá trị hơn 1.596 tỉ đồng. Hành vi này bị Thanh tra Chính phủ xác định là chuyển nhượng thầu vi phạm Luật Đấu thầu.

Thanh tra Chính phủ còn xác định liên danh Vietur với 9/10 thành viên liên danh đã ký hợp đồng với một số nhà thầu khác để thực hiện một phần công việc thuộc gói thầu 5.10, với tổng giá trị hơn 1.652 tỉ đồng. Đây cũng là hành vi bị xác định là chuyển nhượng thầu vi phạm quy định của Luật Đấu thầu.

Riêng trường hợp bốn nhà thầu phụ của IC ICTAS gồm Ricons, Newtecons, SOL E&C và ATAD Đồng Nai tiếp tục ký hợp đồng giao một phần công việc cho đơn vị khác với tổng giá trị khoảng 2.835 tỉ đồng, Thanh tra Chính phủ cho biết Bộ Tài chính đã có ý kiến hướng dẫn về việc xác định chủ thể vi phạm.

Tuy nhiên việc các nhà thầu phụ tiếp tục chuyển giao công việc vẫn được xác định là vi phạm các điều khoản trong hợp đồng.

Dùng tiền tạm ứng gửi tiết kiệm

Bên cạnh các vi phạm trong lựa chọn nhà thầu và sử dụng nhà thầu phụ, Thanh tra Chính phủ còn phát hiện nhiều tồn tại trong quá trình quản lý tài chính của gói thầu.

Theo đó, 8 trong số 10 thành viên liên danh Vietur đã sử dụng tiền tạm ứng của hợp đồng để gửi tiết kiệm có kỳ hạn với tổng số tiền hơn 936 tỉ đồng, phát sinh hơn 10,6 tỉ đồng tiền lãi.

Thanh tra Chính phủ kết luận việc sử dụng tiền tạm ứng như trên không đúng mục đích theo thỏa thuận của hợp đồng và quy định pháp luật. Ngoài ra, các nhà thầu cũng không cung cấp được chứng từ chứng minh việc sử dụng số tiền tạm ứng hơn 5,5 tỉ đồng.

Theo kết luận thanh tra, trách nhiệm chính đối với các thiếu sót, vi phạm thuộc về Hội đồng quản trị ACV, Ban tổng giám đốc ACV, Ban Quản lý dự án Long Thành, tổ chuyên gia đấu thầu, các đơn vị tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát, các nhà thầu thi công cùng những tổ chức, cá nhân liên quan theo chức năng, nhiệm vụ được giao.