Mạnh nuôi gà, nuôi dê phụ ông bà ở bản làng - Ảnh: DANH TRỌNG
Bức ảnh hai mẹ con đã nhòe màu, treo trên vách gỗ căn nhà sàn đơn sơ. Trong ảnh, Lò Văn Mạnh khi ấy mới 2 tuổi, gương mặt ngây thơ, nép bên mẹ.
Nay Mạnh trở thành tân sinh viên Trường đại học Mở Hà Nội, nhưng đã mồ côi mẹ 3 năm. Sau một tuần nhập học, nam sinh trở về thăm nhà. Bức ảnh hai mẹ con vẫn còn đó, nhưng mẹ thì không thể nghe con trai kể về ngày đầu bước vào giảng đường.
Mạnh lớn lên trong ngôi nhà như một nhà kho của ông bà ngoại ở bản làng - Ảnh: DANH TRỌNG
Nước lũ cuốn mẹ 4 cây số, đứa trẻ chăn dê mồ côi mẹ
Bức ảnh kỷ niệm Mạnh chụp cùng mẹ được treo trên vách gỗ, mỗi khi nhớ mẹ, nam sinh lại mở điện thoại xem ảnh gia đình - Ảnh: DANH TRỌNG
Nhà ông bà ngoại Mạnh - ông Lò Văn Hoa (60 tuổi) và bà Lò Thị Cương (59 tuổi), nằm dưới chân đồi ở bản Chiềng Ly (xã Thuận Châu, Sơn La). Ngôi nhà sàn cũ kỹ, bốn bề ghép bằng những tấm ván gỗ, bên trong gần như không có tài sản đáng giá.
Góc học tập và chỗ ngủ của Mạnh nằm trong kho nhỏ ở tầng một, giữa những dụng cụ làm nông, bao thóc, bếp củi. Sau mỗi buổi đến trường, Mạnh lại trở về góc nhỏ ấy học bài.
Năm 2010, khi Mạnh mới hai tuổi, cha mẹ chia tay. Cha đi lấy vợ khác. Mạnh theo mẹ về sống với ông bà ngoại, khi đó mẹ đang mang thai em gái của Mạnh.
Những năm sau đó, hai anh em lớn lên bên ông bà và mẹ. Ban ngày, người lớn lên nương, Mạnh cùng em gái đến trường, tối về cả nhà quây quần bên mâm cơm nhỏ.
Đến năm 2018, kinh tế khó khăn, mẹ Mạnh xuống Quảng Ninh làm công nhân kiếm tiền nuôi con. Sau một thời gian, sức khỏe yếu, mắc bệnh bướu cổ, bà phải trở về quê tiếp tục làm nương rẫy.
Ngồi nhà sàn nhỏ đơn sơ của ông bà ngoại Mạnh, nằm dưới chân đồi ở bản Chiềng Ly - Ảnh: DANH TRỌNG
Biến cố ập đến khi Mạnh 15 tuổi.
Ngày 3-6-2023, mẹ cùng bà ngoại lên đồi cắt cỏ cho bò. Trên đường trở về, mưa lớn khiến nước suối dâng nhanh, cuốn cả hai người. Bà ngoại may mắn bám được vào bờ, bất tỉnh, được người dân đưa về. Mẹ Mạnh bị dòng nước cuốn đi hơn 4km, tử vong.
Mạnh nhớ hôm ấy đang đi chăn dê. Hàng xóm báo tin mẹ bị nước lũ cuốn trôi nhưng Mạnh "quá sốc, không tin là sự thật". Chỉ đến khi nhìn thấy bà ngoại được đưa về và nghe bà kể lại, Mạnh mới hiểu mẹ đã không còn.
"Buổi sáng hôm đó, mẹ vẫn dặn tôi là anh lớn trong nhà, phải thương em gái, không được chấp nhặt, phải biết bao bọc em và cố gắng học hành. Đó là lời cuối cùng mẹ nói với tôi", Mạnh nhớ lại.
Mẹ mất ngay trước kỳ thi vào lớp 10. Vừa an táng mẹ xong, Mạnh được cô giáo đến đón đi làm thủ tục dự thi. Một ngày sau, Mạnh bước vào phòng thi khi nỗi đau mất mẹ vẫn chưa nguôi.
"Đề ngữ văn hôm đó có chủ đề về gia đình càng khiến tôi xúc động, thương mẹ hơn, nhưng tôi vẫn cố gắng hoàn thành bài thi, để mẹ ở nơi xa được vui lòng", Mạnh kể.
Ông bà ngoại già yếu thiết tha giúp hai cháu đi học
Góc học tập và chỗ ngủ của Mạnh nằm trong kho nhỏ ở tầng một nhà sàn. Những năm qua, Mạnh luôn đạt kết quả học tập tốt - Ảnh: DANH TRỌNG
Sau biến cố, Mạnh tiếp tục việc học và giữ thành tích tốt. Lớp 10, Mạnh đạt danh hiệu học sinh tiên tiến; lớp 11 và 12 là học sinh giỏi, nhận học bổng của trường.
Ở nhà, ngoài giờ học, Mạnh phụ ông bà chăn dê, nấu cơm, làm việc nhà. "Mạnh hiền lành, ít nói, gần như không đòi hỏi điều gì vì biết gia đình khó khăn" ông Hoa nói.
Em gái Mạnh, Lò Thị Vân, hiện học lớp 11. Hai anh em tiếp tục đến trường trong khi sức khỏe ông bà ngày một giảm sút.
Ông Hoa mắc nhiều bệnh tuổi già, còn bà Cương thường xuyên đau ốm, huyết áp cao, 1-2 tháng lại phải vào viện điều trị. Bà vẫn cố làm nương, nhưng chỉ làm được một lúc đã chóng mặt, đau đầu, phải nghỉ giữa chừng.
Hai ông bà vẫn cố gắng làm lụng, nhưng tuổi cao nên muốn đi làm thuê cũng không còn ai nhận. Trước đây, mẹ Mạnh là lao động chính trong gia đình, từ khi con gái mất, gánh nặng nuôi hai cháu dồn lên đôi vai vợ chồng ông Hoa.
Dù vậy, ông chưa từng nghĩ đến chuyện cho cháu nghỉ học.
"Các cháu thích học thì ông bà vẫn phải cố gắng. Chưa bao giờ nghĩ vì nghèo mà bắt các cháu nghỉ", ông nói.
Dù sức khỏe ngày một già yếu, nhưng ông Lò Văn Hoa vẫn vay tiền, cố gắng làm việc để nuôi cháu ăn học - Ảnh: DANH TRỌNG
Ngày Mạnh báo tin đỗ đại học, ông bà ngoại vừa mừng vừa lo. Mừng vì cháu đã đạt được điều mong muốn, nhưng ông cũng hiểu từ bản nghèo xuống Hà Nội học đồng nghĩa với nhiều khoản phải chi. Trong khi gia đình ông Hoa thuộc diện hộ nghèo.
Song, ông bà quyết định vay vốn ưu đãi để lo cho Mạnh và cháu gái đi học.
Ông cho biết gia đình sống chủ yếu nhờ nương rẫy, thu nhập từ cà phê cũng bấp bênh, trong khi tuổi già sức lao động giảm sút. Nhiều đêm, ông Hoa nằm thao thức, không biết đến bao giờ mới trả hết nợ.
"Không cho nó đi học thì sau này khổ. Bố mẹ các cháu trước đây không được học nên khổ, giờ không thể để các cháu như vậy được", ông nói.
Về thủ đô không biết đi thang máy, vẫn đi làm thêm kiếm tiền
Trước ngày xuống Hà Nội nhập học, Mạnh dặn ông bà cố giữ mấy con dê, đừng bán vì đó là tài sản mẹ để lại. Với Mạnh, đàn dê không chỉ là tài sản, mà còn là "những gì cuối cùng còn lại của mẹ".
Mạnh cho hay xuống Hà Nội, bản thân phải làm quen với một cuộc sống hoàn toàn khác. Từ nhỏ chỉ sống và học tập trong bản, Mạnh ít tiếp xúc với công nghệ hiện đại nên những ứng dụng phục vụ việc học ở trường đại học đều mới mẻ.
"Ngày đầu đến trường, tôi còn không biết cách đi thang máy", Mạnh kể.
Thường ngày, sau giờ học, Mạnh phụ giúp ông bà công việc nhà - Ảnh: DANH TRỌNG
Những bỡ ngỡ ấy không khiến Mạnh chùn bước. Ngay sau khi nhập học, nam sinh đã tìm việc làm thêm tại một trung tâm tiếng Anh để có thêm tiền trang trải sinh hoạt, phụ ông bà trả khoản nợ đã vay.
Mạnh cũng đặt mục tiêu học chăm chỉ để giành học bổng, cân bằng giữa việc học và đi làm thêm, nhưng học vẫn là ưu tiên.
"Tôi không muốn hoàn cảnh nghèo khó quyết định tương lai. Học đại học không chỉ để thực hiện ước mơ, mà còn là cơ hội để tôi thay đổi số phận của mình và sau này báo đáp công ơn dưỡng dục của ông bà ngoại", Mạnh nói.
Cô Nguyễn Thị Bình, giáo viên chủ nhiệm tại Trường THPT Thuận Châu (Sơn La), cho biết đã đồng hành với Mạnh suốt ba năm THPT.
Mồ côi, đơn độc nhưng học giỏi và nỗ lực rất nhiều
Mạnh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, hộ nghèo, mồ côi, nhưng luôn có ý thức vươn lên trong học tập, tích cực tham gia các hoạt động của lớp và trường.
Nhà trường, thầy cô và bạn bè đều biết hoàn cảnh của Mạnh nên thường xuyên quan tâm, động viên nam sinh vượt qua khó khăn, hoàn cảnh để tiếp tục học tập. Tuy nhiên sự động viên chỉ là một phần, quan trọng nhất vẫn là nỗ lực của Mạnh.
Trong ba năm THPT, Mạnh từng tham gia ôn đội tuyển học sinh giỏi môn sinh học do cô Bình hướng dẫn, sau đó chuyển sang ôn môn toán khi thay đổi tổ hợp.
Theo cô Bình, để đạt kết quả trúng tuyển đại học như hiện nay, Mạnh đã phải nỗ lực bền bỉ trong suốt những năm THPT.
