Những ngày qua, TP.HCM liên tục có mưa lớn dẫn đến ngập lụt, kẹt xe. Đặc biệt vào giờ tan tầm - Ảnh: CHÂU TUẤN
Theo số liệu của Đài khí tượng thủy văn Nam Bộ, từ đầu năm 2026 đến nay, trạm Nhà Bè (TP.HCM) ghi nhận 9 ngày mưa trên 50mm, trạm Tân Sơn Hòa có 8 ngày. Riêng ngày 21-9, lượng mưa đo được tại Nhà Bè lên tới 258mm.
Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM cho biết 3 năm gần đây, mưa có xu hướng tăng, các đợt mưa kéo dài nhiều ngày xuất hiện thường xuyên hơn. Số trận mưa trên 100mm cũng tăng, trong đó có những trận mưa lớn dồn dập trong 1-2 giờ, vượt khả năng thoát nước của hệ thống hiện hữu.
Tại trạm Tân Sơn Hòa, số ngày mưa trên 50mm bình quân năm tăng từ 7 ngày trong giai đoạn 1990-2020 lên 12 ngày trong giai đoạn 2021-2025.
Riêng năm 2026 (đến tháng 10), trạm này đã ghi nhận 8 ngày mưa trên 50mm, cao hơn mức bình quân của giai đoạn 1990-2020. Đồng thời bằng 2/3 tổng số ngày ghi nhận giai đoạn 2021-2025.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, tuy mưa lớn với lượng hàng trăm mm trong vài giờ vẫn xảy ra hằng năm, nhất là vào cao điểm mùa mưa nhưng trong tháng 9 và đầu tháng 10-2026, dù đang trong năm El Nino mạnh, thời điểm thường ít mưa, TP.HCM vẫn ghi nhận nhiều ngày mưa lớn. Có những trận mưa mang tính cực đoan, chỉ diễn ra trong vài giờ nhưng lượng mưa lên tới hàng trăm mm.
Triều cường cũng có xu hướng tăng. Như tại trạm Phú An, giai đoạn 2017-2021 ghi nhận 151 lần mực nước vượt báo động II, mức 1,50m. Từ năm 2022 đến tháng 9-2026, con số này là 220 lần.
Với mực nước vượt báo động III, mức 1,60m, hai giai đoạn lần lượt ghi nhận 55 lần và 74 lần. Đầu tháng 11-2025, mực nước tại Phú An đạt 1,78m, tại Thủ Dầu Một đạt 1,88m, đều là mức cao nhất trong chuỗi số liệu quan trắc lịch sử.
Sở cho biết TP.HCM có địa hình thấp, chịu tác động của biến đổi khí hậu và nước biển dâng. Quá trình đô thị hóa làm tăng diện tích bê tông, nhựa đường, giảm khả năng thấm nước xuống đất, khiến lượng nước dồn vào hệ thống thoát nước nhiều hơn.
Việc san lấp các khu vực trũng vốn có khả năng chứa nước cũng làm nước thoát chậm, kéo dài thời gian ngập. Rác thải, bùn đất gây bồi lắng, tắc nghẽn kênh rạch cũng ảnh hưởng đến khả năng tiêu thoát nước.
Về vấn đề này, tại cuộc họp báo kinh tế và xã hội chiều 8-10, đại diện Sở Xây dựng TP.HCM nhấn mạnh lý do hệ thống thoát nước hiện được thiết kế đáp ứng mưa 85,3mm trong 3 giờ và triều cường +1,32m. Tuy nhiên, ngày 30-9 và 1-10, nhiều trạm ghi nhận mưa trên 100mm chỉ trong 45 phút đến 1 giờ, trong khi triều cường đạt +1,42 đến +1,56m.
Ngoài ra, việc thi công một số dự án, hệ thống cống cũ hoặc chưa đồng bộ, đô thị hóa và sụt lún cũng làm hạn chế khả năng thoát nước.
Người dân chật vật về nhà giờ tan tầm - Ảnh: CHÂU TUẤN
Đề xuất xử lý 134 công trình phòng chống thiên tai, chống ngập
Để hạn chế ngập và giảm thiệt hại do mưa lớn, triều cường, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM đang phối hợp với các sở, ngành và địa phương triển khai nhiều giải pháp.
Ngày 30-9, sở đã trình UBND TP.HCM đề xuất hỗ trợ kinh phí từ Quỹ Phòng, chống thiên tai để các phường, xã sửa chữa, xử lý hoặc xây dựng khẩn cấp 134 công trình phòng chống thiên tai tại 23 phường, xã.
Trước đó, TP.HCM đã chấp thuận chủ trương sửa chữa, xử lý và xây dựng khẩn cấp 89 công trình xung yếu bằng nguồn Quỹ Phòng, chống thiên tai. Khi hoàn thành, các công trình dự kiến bảo vệ khoảng 9.114ha đất và 10.144 hộ dân.
Sở cũng phối hợp với Đài khí tượng thủy văn Nam Bộ nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo mưa, triều cường và thiên tai.
Các giải pháp khác gồm sửa chữa bờ bao, nạo vét và mở rộng kênh rạch, nâng cấp hệ thống thoát nước, cống kiểm soát triều, trạm bơm và hồ điều tiết. Việc vận hành các hồ Dầu Tiếng, Trị An và hồ chứa… cũng được phối hợp để bảo đảm an toàn công trình, giảm nguy cơ ngập vùng hạ du.
