Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm cấp Nhà nước tới Canada - Ảnh: TTXVN
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Trần Thu Quỳnh, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Canada, nhấn mạnh chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là chuyến thăm đầu tiên của lãnh đạo cao nhất Việt Nam tới Canada.
Sự kiện diễn ra đúng thời điểm hai nước đã có gần một thập kỷ triển khai quan hệ Đối tác toàn diện (2017), vừa hoàn tất kỳ họp lần thứ ba của Ủy ban hỗn hợp kinh tế (JEC 3) khi Chính phủ hai nước đưa ra những cam kết cụ thể, chuyển từ đối thoại chính sách sang hợp tác hành động thực chất.
"Vì vậy, với chuyến thăm cấp Nhà nước cùng việc nâng cấp quan hệ Đối tác chiến lược, tôi kỳ vọng sẽ "cú hích chính trị", có ý nghĩa quan trọng nhất không phải ở việc mở ra nội hàm hợp tác hoàn toàn mới, mà còn tạo sức ép để hai bên đẩy nhanh việc biến những cam kết đã có tại JEC thành các kế hoạch hành động cụ thể, đo lường được" - TS Quỳnh nhận định.
Đẩy nhanh cam kết thành hành động, khai thác lợi thế giao thương
* Từ những nền tảng hợp tác trên, hai nước đang có tiềm năng thúc đẩy thương mại, xuất nhập khẩu hàng hóa ra sao, thưa bà?
- Những nền tảng hợp tác được xây dựng qua các trụ cột thể chế: Đó là việc hai nước vừa thống nhất nâng cấp lên quan hệ Đối tác chiến lược từ nền tảng quan hệ Đối tác toàn diện (năm 2017), cùng tham gia vào Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và cơ chế Ủy ban hỗn hợp kinh tế JEC khi Việt Nam là nước ASEAN đầu tiên có cơ chế này với Canada.
Bức tranh thương mại đang rất tích cực. Số liệu từ Hải quan Việt Nam, kim ngạch thương mại song phương năm 2025 là 8,6 tỉ USD, trong đó Việt Nam xuất khẩu 7,5 tỉ USD. Tuy nhiên, số liệu phía Canada (tính cả hàng trung chuyển qua Mỹ), con số này đạt tới 13,8 tỉ USD, tăng 28,4% - mức tăng trưởng cao nhất trong 10 đối tác thương mại hàng đầu của Canada.
Nhờ CPTPP, xuất khẩu của Việt Nam đã tăng hơn 3 lần kể từ năm 2018 (từ 4,16 tỉ USD lên 13,8 tỉ USD năm 2025). Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN.
Có nhiều tiềm năng và cơ hội thúc đẩy giao thương khi hai bên có tính bổ trợ rất rõ về các sản phẩm hàng hóa. Việt Nam mạnh về dệt may, da giày, đồ gỗ nội thất, điện tử - điện máy, nông thủy sản chế biến. Dẫn chứng là nhiều mặt hàng năm 2025 tăng trưởng 2-3 chữ số như đồ chơi +112,9%, lò phản ứng/máy móc +78,4%, cà phê +106,8%.
Trong khi đó, Canada mạnh về nông sản ôn đới (lúa mì, hạt cải dầu, đậu tương), khoáng sản, năng lượng, công nghệ hạt nhân và cơ khí chính xác. Gần đây, kết nối từ chuỗi cung ứng sang kết nối sản xuất đã cải thiện khi gia tăng trao đổi sản phẩm đầu vào hoặc sản phẩm trung gian của sản xuất công nghiệp thay vì nhóm nông nghiệp và tiêu dùng thành phẩm thuần túy.
TS Trần Thu Quỳnh - Tham tán thương mại Việt Nam tại Canada - Ảnh: SỸ LINH
* Những ngành hàng, lĩnh vực nào đang có nhiều cơ hội để khai thác các lợi thế, đặc biệt từ CPTPP?
- Qua nghiên cứu thị trường, Thương vụ thấy rằng dù kim ngạch tăng gấp ba lần từ khi CPTPP có hiệu lực, nhưng tỉ lệ hàng hóa thực sự hưởng ưu đãi chưa cao.
Những ngành có biên độ chênh lệch thuế MFN-CPTPP rất lớn nhưng tỉ lệ tận dụng còn thấp hoặc đang giảm gồm: dệt may (quần áo dệt kim, không dệt kim - biên thuế tới 17-18%), đồ chơi - dụng cụ thể thao, dụng cụ dao kéo, thiết bị quang học, phương tiện bay, xe cộ - phụ tùng.
Tổng hợp dữ liệu: NGỌC AN
Sâu xa hơn, khoảng trống lớn nhất nằm ở tư duy: doanh nghiệp hai nước vẫn coi nhau là thị trường đầu ra/đầu vào đơn lẻ, thay vì tận dụng cơ chế cộng gộp xuất xứ để cùng thiết kế chuỗi cung ứng tích hợp. Ví dụ khoáng sản/linh kiện Canada được gia công tại Việt Nam vẫn tính là hàm lượng nội khối, giúp thành phẩm xuất khẩu ưu đãi sang toàn bộ 11 nước CPTPP.
Do đó, tôi cho rằng cần xây dựng cơ sở dữ liệu tận dụng ưu đãi ở cấp mã HS chi tiết cho các nhóm có chênh lệch thuế lớn để doanh nghiệp thấy rõ mình đang "để tiền trên bàn". Ưu tiên hỗ trợ nâng cao năng lực chứng minh xuất xứ cho các ngành như dệt may, giày dép, nội thất, đồ chơi, sắt thép, thực phẩm chế biến.
Cùng đó, cần chuyển tư duy đầu tư từ "bán hàng cho nhau" sang "cùng sản xuất để bán ra CPTPP". Gắn với phát triển công cụ tính RVC (hàm lượng giá trị khu vực) để doanh nghiệp tự kiểm tra và tối ưu sourcing ngay từ khâu hoạch định.
Giới thiệu sản phẩm hàng hóa Việt Nam tại Canada - Ảnh: T.QUỲNH
* Vậy còn những tiềm năng hợp tác công nghệ và đầu tư ra sao và Thương vụ sẽ có các hoạt động nào để hiện thực hóa cơ hội?
- Hợp tác công nghiệp giữa hai nước hiện vẫn ở mức khiêm tốn, chưa tương xứng tiềm năng - chủ yếu dừng ở hàng thành phẩm tiêu dùng hoặc linh kiện gia công thông thường, đầu tư FDI công nghệ cao của Canada vào Việt Nam còn rất hạn chế.
Nhưng với những nền tảng chính trị, kinh tế được thiết lập, đây là lúc "hai thế mạnh gặp nhau": Canada có công nghệ nguồn - luyện kim carbon thấp, cơ khí chính xác hàng không vũ trụ, công nghệ SMR/CANDU, khoáng sản chiến lược (uranium, lithium, nickel).
Việt Nam cũng đã khẳng định năng lực gia công cơ khí chính xác, lắp ráp vi điện tử và đóng gói - kiểm thử bán dẫn (ATP) hàng đầu khu vực.
Ví dụ, khi Canada thương mại hóa các lò phản ứng module nhỏ (SMR) ra thị trường quốc tế ước tính 150 tỉ USD, doanh nghiệp cơ khí chế tạo Việt Nam hoàn toàn có thể tham gia chuỗi cung ứng linh kiện phi hạt nhân với sản phẩm như bình áp lực, module trao đổi nhiệt, van công nghiệp nhờ thuế nhập khẩu 0% theo CPTPP cho thiết bị năng lượng.
Thương vụ Việt Nam sẽ tích cực tổ chức kết nối giữa nhà sản xuất Canada với đối tác gia công Việt Nam. Thúc đẩy trong khuôn khổ JEC hình thành các nhóm công tác chuyên đề về khoáng sản thiết yếu, năng lượng, công nghiệp quốc phòng lưỡng dụng để "định chế hóa" cơ hội thành dự án cụ thể…
