Cá de nấu với măng le

Có những món ăn không cần nguyên liệu đắt tiền nhưng chỉ cần nếm một lần là đủ để nhớ rất lâu. Với người Đà Nẵng, canh cá de nấu măng le là một món như thế.

Bát canh trong veo, vị ngọt của cá de hòa cùng cái chua dịu của măng le muối, thoảng hương rau răm và ngò rí, vừa mộc mạc vừa đủ sức níu chân những ai từng thưởng thức.

Ngày còn nhỏ, mỗi lần hè về, tôi thường theo mẹ ra chợ từ lúc trời còn lấp lánh ánh bình minh. Ở khu bán hải sản, những mẹt cá de vừa được đưa từ thuyền lên vẫn còn ánh bạc. Người bán chỉ cần hất nhẹ chiếc rổ tre, từng con cá nhỏ xíu đã lấp lánh như những sợi chỉ bạc dưới nắng sớm.

Thanh mát, dễ ăn mà vẫn đủ chất

Cá de, hay còn gọi là cá ve, là loài cá quen thuộc của vùng biển Đà Nẵng. Thân cá chỉ bằng ngón tay út, dáng gần giống cá cơm nhưng mình dày hơn.

Mùa cá kéo dài từ khoảng tháng 4 đến tháng 8. Đây cũng là thời điểm các chợ ven biển như Nam Ô, Nại Hiên Đông, Đống Đa, Cẩm Lệ hay Túy Loan luôn đầy ắp những rổ cá tươi với mức giá khá bình dân, chỉ khoảng 40.000 - 50.000 đồng mỗi kilogram.

Từ loại cá nhỏ bé ấy, người dân miền biển chế biến thành nhiều món ngon. Cá de kho tiêu đậm đà, cá chiên giòn, cá hấp, cá nấu mắm... món nào cũng mang hương vị riêng.

Thế nhưng, vào những ngày hè oi ả, khi cái nắng miền Trung như đổ lửa, nhiều gia đình vẫn chọn nấu một nồi canh cá de với măng le muối chua. Bữa cơm vì thế trở nên thanh mát, dễ ăn mà vẫn đủ chất.

Cá de tuy nhỏ nhưng lại giàu đạm và canxi. Thịt cá mềm, ngọt tự nhiên, xương nhỏ nên khi nấu chín gần như mềm hẳn. Chính vì vậy, đây là món ăn quen thuộc trong nhiều gia đình ven biển, từ người già đến trẻ nhỏ đều có thể thưởng thức.

Cá de nấu với măng le, anh ăn một chén, khỏe re trong người - Ảnh 2.

Nếu cá de mang vị mặn mòi của biển thì măng le lại đem đến hơi thở của đại ngàn.

Măng le là loại măng của cây le, thuộc họ tre nứa. Cây không có gai, thân thanh mảnh, mọc thành từng rừng rộng ở Tây Nguyên và một số tỉnh Đông Nam Bộ. Mỗi năm, từ khoảng tháng 8 đến tháng 10, những búp măng non nhú lên sau các cơn mưa đầu mùa. Thương lái thu mua rồi đưa về các chợ đầu mối, trong đó có chợ Hòa Cường ở Đà Nẵng.

Không giống nhiều loại măng khác, măng le có vị ngọt thanh, ít xơ, không đắng, không chát. Vì vậy, nó được nhiều bà nội trợ yêu thích để nấu bún măng, kho thịt, hầm vịt, xào hay nấu với nhiều loại thực phẩm khác.

Riêng với người Đà Nẵng, măng le muối chua mới thật sự là "linh hồn" của món canh cá de.

Măng sau khi bóc vỏ được rửa sạch, luộc chín rồi thái lát mỏng. Người ta ngâm măng với nước muối khoảng ba đến năm ngày. Đến khi măng vừa đạt độ chua nhẹ, vẫn giữ được độ giòn và mùi thơm đặc trưng là có thể đem chế biến. Chính vị chua thanh ấy giúp bát canh trở nên dịu mát hơn giữa những ngày nắng gắt.

Cá de nấu với măng le, anh ăn một chén, khỏe re trong người - Ảnh 4.

Vị ngọt của cá de, cái chua dịu của măng

Mẹ tôi thường bảo, nấu món này không khó nhưng phải chọn cá thật tươi. Cá chỉ cần rửa sạch, để ráo rồi ướp với nước mắm, tiêu, hành tím giã nhuyễn, vài trái ớt xanh đập dập, chút bột ngọt và ít dầu ăn. Ướp chừng mươi phút để gia vị ngấm vào từng thớ thịt.

Nồi nước sôi, măng le muối chua được cho vào trước để dậy vị. Khi nước sôi trở lại mới nhẹ tay thả cá vào. Người nấu chỉ để lửa vừa, tránh khuấy mạnh để cá không bị nát. Trước khi nhấc xuống, thêm vài lát khế chín, chút rau răm, ngò rí và ít tiêu xay là nồi canh đã thơm lừng cả gian bếp.

Điều thú vị là bát canh không có quá nhiều gia vị cầu kỳ. Vị ngọt của cá, cái chua dịu của măng, chút cay của ớt xanh, mùi thơm của rau hòa quyện rất tự nhiên.

Mỗi thìa nước canh mang theo cả vị biển lẫn hương rừng, tạo nên sự kết hợp tưởng chừng đơn giản nhưng lại rất hài hòa.

Ngày nay, nhiều món ăn hiện đại xuất hiện trên mâm cơm, nhưng canh cá de nấu măng le vẫn giữ được chỗ đứng riêng. Đó không chỉ là món ăn giải nhiệt mà còn là ký ức của nhiều thế hệ người Đà Nẵng.

Cá de nấu với măng le, anh ăn một chén, khỏe re trong người - Ảnh 5.

Cá de nấu với măng le, anh ăn một chén, khỏe re trong người - Ảnh 6.

Tôi vẫn nhớ những buổi trưa hè, cả nhà quây quần bên mâm cơm. Nồi canh vừa bắc xuống còn bốc khói nghi ngút. Chị gái tôi vừa múc canh vừa cười, cất giọng hát vui: "Cá de nấu măng le/ Anh ăn một chén khỏe re trong người..."

Câu hát mộc mạc ấy chẳng biết có từ bao giờ, nhưng theo năm tháng đã trở thành một phần ký ức của tuổi thơ. Mỗi lần nghe lại, tôi như thấy mùi thơm của nồi canh năm cũ đang lan khắp căn bếp nhỏ, thấy tiếng sóng biển Đà Nẵng vọng về trong gió và cả hương rừng Tây Nguyên theo những lát măng le chua dịu.

Có lẽ, sức hấp dẫn của món canh này không chỉ nằm ở vị ngon hay giá trị dinh dưỡng. Điều làm người ta nhớ mãi chính là sự gặp gỡ đầy duyên giữa sản vật của biển và của núi rừng.

Một bên là cá de mặn mòi từ những chuyến biển sớm, một bên là măng le thanh ngọt từ đại ngàn. Khi hòa chung trong một nồi canh dân dã, chúng tạo nên hương vị rất riêng của Đà Nẵng - bình dị mà đậm đà, khiến ai từng thưởng thức cũng khó lòng quên được.

Cá de nấu với măng le, anh ăn một chén, khỏe re trong người - Ảnh 7.