Tối 27/3 tại Bắc Ninh, chương trình nghệ thuật Tinh hoa di sản - Ngàn năm tỏa rạng không chỉ gây ấn tượng ở quy mô và hình thức mà đáng chú ý hơn là ở cách tiếp cận.
Mở màn là đại cảnh Rạng rỡ miền di sản với ca khúc Mời nước mời trầu, do NSND Thúy Hường, Quách Mai Thy và Tuấn Cry thể hiện cùng các lực lượng nghệ thuật tạo nên không gian quan họ đậm đà bản sắc.
Chương trình được chia thành 3 chương, di sản không được trình diễn như một tập hợp các giá trị quá khứ mà được tạo tác như một dòng chảy sống động, có khả năng kết nối với hiện tại và mở ra tương lai.
Tiết mục trình diễn quan họ.
Chương I - Tinh hoa di sản khắc họa chiều sâu tâm linh và lịch sử. Quách Mai Thy thể hiện ca khúc Cõi thiêng trong không gian linh thiêng Vĩnh Nghiêm cổ tự. NSND Phạm Phương Thảo trình bày Linh thiêng Bổ Đà, tôn vinh giá trị Phật giáo và di tích cổ. Tùng Dương mang đến Huyền sử ca Kinh Bắc với màu sắc sử thi, góp phần làm nổi bật chiều sâu văn hóa vùng đất Kinh Bắc.
Chương II - Sắc màu Kinh Bắc mở ra bức tranh đời sống sinh động. NSND Thúy Hường và NNND Phú Hiệp thể hiện làn điệu quan họ cổ Phùng quan tế hội. Đông Hùng góp mặt trong tiết mục đồng dao thiếu nhi Làng tranh quê tôi. Tùng Dương tiếp tục xuất hiện với ca khúc Vinh quy bái tổ. Điểm nhấn là phần trình diễn Việt Nam tinh hoa do Hòa Minzy, Đức Phúc và Đông Hùng thể hiện, tạo nên không khí hội tụ văn hóa rực rỡ.
Ca sĩ Tùng Dương.
Chương III - Ngàn năm tỏa rạng bùng nổ với màu sắc trẻ trung, hiện đại. Hòa Minzy và Tuấn Cry thể hiện Bắc Bling, mang tinh thần tươi mới cho quan họ đương đại. Minh Ngọc và NSND Thúy Hường trình bày liên khúc Còn duyên - Cây trúc xinh. Đức Phúc thể hiện liên khúc Đào liễu - Ngồi tựa mạn thuyền. NSND Phạm Phương Thảo khép lại chương trình với liên khúc Trầu cau quan họ - Người ơi đến hẹn lại về, lan tỏa dư âm sâu lắng.
Toàn bộ chương trình được kiến tạo trên hình tượng xuyên suốt dòng chảy di sản, đóng vai trò như một cấu trúc tư duy và cũng là cấu trúc dàn dựng. Nhờ đó, các lớp giá trị tưởng chừng tách rời đã được kết nối thành một mạch thống nhất: chiều sâu tâm linh, lịch sử của Yên Tử, Vĩnh Nghiêm, Côn Sơn - Kiếp Bạc; chiều rộng văn hóa Kinh Bắc với tranh Đông Hồ, Quan họ, làng nghề; và chiều mở hội nhập, nơi di sản tiếp tục được tiếp biến trong đời sống đương đại.
Cách tổ chức này cho thấy một hướng đi đáng lưu ý: không kể lại di sản mà tạo ra một không gian để di sản hiện diện và đối thoại với công chúng, một lựa chọn đòi hỏi không chỉ kỹ thuật mà cả chiều sâu văn hóa và tư duy sáng tạo.
Một trong những điểm nhấn nổi bật là hệ thống sân khấu được thiết kế theo hướng đa lớp và chuyển động, trong đó các khối LED không còn là màn hình hiển thị, mà trở thành những đạo cụ lớn có khả năng biến đổi liên tục. Những cấu trúc này có thể tách, mở, chuyển hóa theo từng cảnh diễn, tạo nên một không gian linh hoạt, giúp câu chuyện di sản được dẫn dắt một cách liền mạch.
Hình ảnh khối LED tròn lớn tạo hình nón quai thao là một điểm nhấn thị giác tiêu biểu, không chỉ mang giá trị biểu tượng văn hóa Kinh Bắc mà cho thấy khả năng chuyển hóa chất liệu truyền thống sang một hình thức biểu đạt đương đại, một cách xử lý giàu tính sáng tạo nhưng vẫn giữ được tinh thần nguyên bản.
Tiết mục tôn vinh di sản tranh dân gian Đông Hồ.
Đáng chú ý, chương trình dành sự đầu tư đặc biệt cho các đạo cụ sân khấu mang tính phục dựng di sản. Việc tái hiện mộc bản Cư trần lạc đạo với kích thước lớn (cao 4m, ngang 6m), được hoàn thiện đến từng chi tiết hay việc đưa thuyền rồng nguyên bản vào không gian biểu diễn, không chỉ tạo hiệu ứng thị giác mà thể hiện một thái độ làm nghề nghiêm túc: di sản được tiếp cận với sự tôn trọng và chiều sâu nghiên cứu.
Bên cạnh đó, những hình tượng trong tranh dân gian Đông Hồ được động hóa, bước ra khỏi không gian tĩnh để hòa vào sân khấu tạo nên một sự kết nối trực tiếp giữa ký ức văn hóa và trải nghiệm hiện đại.
Hệ thống âm thanh, ánh sáng, visual được thiết kế đồng bộ, vận hành như một lớp kể chuyện thứ hai, góp phần mở rộng không gian cảm nhận. Ngôn ngữ âm nhạc cũng được xử lý theo hướng kết hợp giữa chất liệu truyền thống và nhịp điệu đương đại, giúp chương trình vừa giữ được hồn cốt, vừa tạo được sức hấp dẫn với nhiều đối tượng khán giả.
Tiết mục tái hiện con đường tu hành của Phật hoàng Trần Nhân Tông.
Ở đó, có thể nhận ra một điểm nhất quán trong tư duy dàn dựng: công nghệ không đứng ở trung tâm mà trở thành công cụ để làm nổi bật tinh thần di sản, một cách tiếp cận đòi hỏi sự tiết chế, nhưng lại tạo nên hiệu quả thẩm mỹ bền vững.
Chia sẻ về quá trình dàn dựng, Tổng đạo diễn Đặng Lê Minh Trí cho biết: "Chúng tôi không cố gắng tái hiện lại di sản theo cách đầy đủ nhất mà tìm cách tạo ra một không gian để di sản có thể tự sống, tự chuyển động. Khi mỗi lớp hình ảnh, mỗi chi tiết sân khấu đều được đặt đúng vị trí của nó thì tổng thể sẽ tạo nên một dòng chảy và trong dòng chảy ấy, khán giả không chỉ nhìn thấy mà có thể cảm nhận được chiều sâu của văn hóa bằng chính trải nghiệm của mình".
Đặc biệt, phần kết với Drone Light Show Di sản tỏa sáng tương lai đã mở rộng không gian trình diễn lên bầu trời, nơi các hình tượng di sản tiếp tục chuyển hóa và kết nối với những hình ảnh mang tính định hướng tương lai. Đây không chỉ là một điểm nhấn công nghệ mà là một bước chuyển về tư duy: di sản không dừng lại ở việc được bảo tồn mà có thể trở thành nền tảng cho những giá trị phát triển mới.
Festival Về miền di sản Bắc Ninh lần này không chỉ dừng lại ở một sự kiện nghệ thuật mà gợi mở một hướng tiếp cận: khi di sản được đặt vào đúng ngôn ngữ của thời đại, nó không chỉ được bảo tồn mà có thể “cất tiếng” và đi xa hơn trong đời sống đương đại.
Tùng Dương thể hiện "Huyền sử Kinh Bắc"
Ảnh: BTC
