Hiện tượng 'mây lửa' khiến cháy rừng châu Âu nguy hiểm gấp bội
Giữa lúc hàng trăm nghìn người phải sơ tán vì cháy rừng tại Pháp và Tây Ban Nha, sự xuất hiện của những đám "mây lửa" có khả năng tự tạo gió mạnh, sấm sét và làm bùng phát thêm các điểm cháy mới đang khiến giới khoa học đặc biệt lo ngại.
Mới đây, lần đầu tiên hiện tượng này được ghi nhận tại Pháp, cho thấy những vụ cháy rừng cực đoan vốn từng phổ biến ở Úc, Canada hay Mỹ đang lan sang nhiều khu vực khác của châu Âu.
"Mây lửa" xuất hiện giữa đại cháy rừng
Các vụ cháy rừng lớn đang hoành hành gần thành phố Bordeaux của Pháp và nhiều khu vực ở Tây Ban Nha, trong bối cảnh Tây Âu trải qua đợt nắng nóng, hạn hán và thiếu mưa kéo dài.
Tại khu vực Saumos ở tây nam nước Pháp, một đám cháy lớn còn tạo ra hiện tượng thời tiết hiếm gặp: mây pyrocumulonimbus, viết tắt là pyroCb, thường được gọi là "mây lửa" hoặc mây dông do cháy rừng.
Theo Hãng tin AP, đây là lần đầu tiên hiện tượng này được ghi nhận tại Pháp. Đám mây khổng lồ xuất hiện phía trên cột khói, tạo ra sấm sét và được cho là đã châm ngòi thêm một số điểm cháy, trong khi các luồng gió mạnh khiến hướng lan của ngọn lửa thay đổi nhanh chóng.
Hiện tượng này khiến công tác chữa cháy trở nên đặc biệt nguy hiểm. Những cơn gió phát sinh từ đám mây có thể bất ngờ đẩy lửa sang hướng khác, bao vây lực lượng cứu hỏa hoặc đưa tàn lửa đi xa khỏi đám cháy ban đầu.
Giáo sư thỉnh giảng Rick McRae - thành viên nhóm nghiên cứu cháy rừng thuộc Đại học New South Wales (Úc) - mô tả pyroCb là "một cơn dông hoàn chỉnh hình thành ngay bên trong cột khói lửa". Theo ông, sự xuất hiện của đám "mây lửa" cho thấy vụ cháy đã đạt mức cực kỳ nguy hiểm và rất cần sơ tán người dân.
Trước đây "mây lửa" chủ yếu được ghi nhận trong các vụ cháy rừng quy mô lớn tại Úc, Canada và Mỹ. Việc hiện tượng này xuất hiện ở Pháp cho thấy những kiểu cháy rừng cực đoan đang mở rộng sang các khu vực mới.
Vì sao lửa có thể tạo ra cơn dông?
'Mây lửa' từ những vụ cháy rừng làm phức tạp thêm công tác dập lửa - Ảnh: THE INDEPENDENT
"Mây lửa" thực chất không phải một đám mây đang cháy, mà là mây dông được hình thành từ nguồn nhiệt khổng lồ của một vụ cháy rừng.
Theo Cơ quan Khí tượng Úc, nhiệt lượng dữ dội khiến không khí nóng, khói, tro và hơi nước bốc lên rất nhanh. Cột khí càng lên cao càng gặp áp suất thấp, nở ra và nguội dần. Khi nhiệt độ hạ đủ mức, hơi nước ngưng tụ, hình thành một đám mây tích phía trên cột khói.
Nếu khí quyển đủ bất ổn và đám cháy tiếp tục cung cấp nguồn nhiệt lớn, khối mây sẽ vươn cao, tạo thành mây vũ tích do cháy rừng. Phần trên của đám mây có thể xuất hiện tinh thể băng, sự phân tách điện tích và sấm sét, gần giống một cơn dông thông thường.
Điểm khác biệt là nguồn năng lượng của cơn dông này đến từ chính biển lửa bên dưới.
Các luồng khí bốc lên mạnh sẽ hút thêm không khí từ nhiều hướng vào đám cháy, khiến ngọn lửa bùng phát dữ dội hơn. Trong khi đó, luồng khí lạnh từ đám mây lao xuống mặt đất tạo thành gió giật, làm lửa đổi hướng và lan nhanh ngoài dự báo.
"Mây lửa" còn có thể cuốn tàn lửa lên cao rồi phát tán đi hàng chục km. Theo Cơ quan Khí tượng Úc, tàn lửa có thể bị cuốn xa khoảng 30km, trong khi sét hình thành trong mây có thể đánh xuống cách mặt trận lửa tới 100km, tạo thêm nhiều đám cháy mới.
Trong những trường hợp cực đoan, hệ thống này còn có thể tạo ra mưa đá, những luồng gió mạnh lao từ trên cao xuống mặt đất hoặc thậm chí vòi rồng lửa.
Vòng phản hồi nguy hiểm từ đó xuất hiện. Lửa tạo mây dông, mây dông sinh gió và sét, rồi gió cùng sét tiếp tục nuôi đám cháy.
Mây pyroCb có thể vươn lên độ cao khoảng 10-15km, đôi khi đưa khói xuyên vào tầng bình lưu. Tại đây, các hạt khói có thể lưu lại trong nhiều tháng, di chuyển qua những khoảng cách rất xa và làm thay đổi nhiệt độ, thành phần hóa học của khí quyển.
Phân tích 13 năm dữ liệu hàng không của Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương Mỹ (NOAA) cho thấy các đám mây pyroCb hiện đóng góp khoảng 10-25% lượng muội than và hạt hữu cơ trong tầng bình lưu thấp. Nếu hiện tượng này xuất hiện thường xuyên và dữ dội hơn, tác động đối với khí quyển và khí hậu toàn cầu có thể ngày càng lớn.
Giới khoa học chưa kết luận biến đổi khí hậu trực tiếp tạo ra những đám "mây lửa". Tuy nhiên, nhiệt độ tăng cao, hạn hán kéo dài, thảm thực vật khô hơn và các mùa cháy rừng ngày càng khốc liệt đang làm gia tăng nguy cơ xuất hiện những đám cháy đủ lớn để tự tạo ra hệ thống thời tiết của chính chúng.
