Những bản chuyển thể The Odyssey nổi bật trong lịch sử điện ảnh

Sự ra mắt của The Odyssey đã đưa thiên sử thi kinh điển của Homer trở lại tâm điểm chú ý. Với Matt Damon trong vai Odysseus, bộ phim được đánh giá cao nhờ quy mô hoành tráng, hình ảnh mãn nhãn và cách tiếp cận hiện đại dành cho hành trình kéo dài 20 năm của vị vua xứ Ithaca. 

Tuy nhiên đây không phải lần đầu tiên câu chuyện về Odysseus được đưa lên màn ảnh, và cũng không phải phiên bản duy nhất đáng thưởng thức.

Điều thú vị là nhiều tác phẩm thành công nhất lại không bám sát bối cảnh Hy Lạp cổ đại, mà biến câu chuyện thành những cuộc phiêu lưu hoàn toàn mới, từ miền Nam nước Mỹ thời Đại khủng hoảng cho đến... đáy biển Bikini Bottom của SpongeBob.

Nolan mang đến một The Odyssey hùng tráng nhưng khác nguyên tác

Phiên bản của Christopher Nolan được xem là một trong những chuyển thể tham vọng nhất từ trước đến nay. Bộ phim khắc họa Odysseus như một người hùng từng trải, luôn khao khát trở về với gia đình sau cuộc chiến thành Troy. 

Matt Damon nhận nhiều lời khen khi thể hiện một Odysseus giàu cảm xúc, vừa kiên cường vừa mệt mỏi sau nhiều năm chinh chiến - Ảnh: Universal

Hành trình của ông vẫn bao gồm những thử thách quen thuộc như Cyclops, phù thủy Circe hay các vị thần trên biển, nhưng trọng tâm được đặt vào tâm lý của một người đàn ông trung niên gánh trên vai trách nhiệm với quê hương và người thân.

Tuy nhiên không ít nhà phê bình cho rằng bộ phim đã làm "mềm hóa" nhân vật. Trong nguyên tác của Homer, Odysseus nổi tiếng là một kẻ mưu mẹo, nhiều thủ đoạn, đôi khi sẵn sàng nói dối hoặc lừa gạt để đạt mục đích. 

Trên tác phẩm của Nolan, ông lại hiện lên như một vị anh hùng chính trực, chiến đấu vì lẽ phải nhiều hơn là một "kẻ lắm mưu nhiều kế".

Chính sự thay đổi này khiến nhiều người tìm lại các phiên bản khác, nơi Odysseus được khắc họa gần với tinh thần nguyên tác hơn.

Di sản kéo dài từ Ulysses 1954

Bộ phim hợp tác giữa Ý và Mỹ do Mario Camerini đạo diễn, với Kirk Douglas thủ vai Odysseus (Ulysses) và Silvana Mangano đảm nhận hai vai Penelope cùng nữ phù thủy Circe.

Ra đời trong thời kỳ hoàng kim của dòng phim sử thi “sword-and-sandal”, Ulysses đã góp phần đưa hành trình kéo dài 20 năm của vị vua xứ Ithaca đến với khán giả toàn cầu sau Thế chiến II.

Dù bị giới hạn bởi công nghệ điện ảnh của thập niên 1950, tác phẩm vẫn gây ấn tượng nhờ bối cảnh hoành tráng, kỹ xảo thực tế và tinh thần phiêu lưu đậm chất thần thoại Hy Lạp - Ảnh: IMDb

Hơn 70 năm sau, The Odyssey của Nolan kế thừa di sản ấy với quy mô lớn hơn, công nghệ hiện đại hơn và tham vọng tái hiện trọn vẹn thế giới thần thoại của Homer.

Tuy nhiên, điểm chung giữa hai phiên bản nằm ở nhân vật trung tâm: cả Kirk Douglas lẫn Matt Damon đều phải khắc họa Odysseus không chỉ như một chiến binh bất khả chiến bại, mà còn là một con người đầy khiếm khuyết, thông minh, kiên cường và luôn bị giằng xé bởi khát vọng trở về quê hương sau những năm tháng chiến tranh và lưu lạc.

O Brother, Where Art Thou? 

Nếu phải chọn một bộ phim hiện đại tái hiện tinh thần của The Odyssey thành công nhất, nhiều nhà phê bình sẽ nhắc đến O Brother, Where Art Thou? (2000) của anh em đạo diễn Joel và Ethan Coen.

Thay vì Hy Lạp cổ đại, bộ phim đưa khán giả đến miền Nam nước Mỹ trong thời kỳ Đại khủng hoảng. George Clooney vào vai Ulysses Everett McGill, một tù nhân vượt ngục luôn tìm cách trở về với gia đình, đồng thời không ngừng nghĩ ra đủ loại kế hoạch để kiếm tiền và thoát khỏi rắc rối.

O Brother, Where Art Thou? là một tác phẩm cải biên đầy khéo léo, đưa khán giả vào một hành trình hài hước, lém lỉnh nhưng cũng không hề quên những giá trị cốt lõi của nguyên tác - Ảnh: IMDb

Hầu như mọi chi tiết nổi tiếng trong sử thi Homer đều được chuyển hóa đầy thông minh. Những nàng Siren trở thành các cô gái quyến rũ bên bờ sông, Cyclops được thay bằng một nhân vật hung bạo chỉ có một mắt, còn cuộc hành trình đầy hiểm nguy được tái hiện qua hàng loạt cuộc gặp gỡ kỳ lạ trên đường.

Điều khiến bộ phim đặc biệt nằm ở chỗ Everett không phải người hùng hoàn hảo. Ông thông minh, láu cá, nói dối rất giỏi và nhiều lần tự đẩy bản thân vào nguy hiểm vì lòng tham hoặc sự tự tin quá mức. Chính điều đó khiến nhân vật trở nên gần với Odysseus trong nguyên tác hơn nhiều so với hình tượng anh hùng cổ điển thường thấy.

The SpongeBob SquarePants Movie 

Nghe có vẻ khó tin, nhưng The SpongeBob SquarePants Movie (2004) lại được nhiều học giả và nhà phê bình xem là một trong những bản chuyển thể thú vị nhất của The Odyssey.

Cuộc hành trình của SpongeBob và Patrick nhằm giải cứu Mr. Krabs khỏi cơn thịnh nộ của vua Neptune vô tình tái hiện rất nhiều tình tiết trong thiên sử thi.

Điều đáng nói là bộ phim chỉ dài chưa đầy 90 phút nhưng vẫn truyền tải được cảm giác phiêu lưu liên tục, điều mà không phải mọi bản chuyển thể trực tiếp từ trường ca của Homer đều làm được - Ảnh: Nickolodeon

Hai nhân vật phải đi qua hòn đảo khiến mọi người quên mất mục tiêu ban đầu, tương tự vùng đất của những người ăn hoa sen trong tác phẩm của Homer. Họ đối đầu với quái vật khổng lồ tại Shell City, gợi nhớ Cyclops; băng qua những vùng đất đầy sinh vật nguy hiểm giống đảo của người khổng lồ Laestrygonians; thậm chí còn có cả chuyến phiêu lưu xuống một thế giới giống địa ngục.

Dĩ nhiên, mọi thứ được kể theo phong cách hài hước đặc trưng của SpongeBob. David Hasselhoff xuất hiện thay cho vị vua Alcinous, còn những thử thách trở nên vui nhộn hơn rất nhiều. Thế nhưng tinh thần cốt lõi của The Odyssey vẫn được giữ nguyên: một nhân vật bình thường sẵn sàng vượt qua vô vàn khó khăn để cứu người mình yêu quý.

The Odyssey của năm 1997

Trước Nolan gần ba thập kỷ, khán giả từng biết đến The Odyssey (1997), loạt phim truyền hình dài hai tập do Andrei Konchalovsky đạo diễn.

Armand Assante đảm nhận vai Odysseus trong phiên bản được đánh giá khá trung thành với nguyên tác - Ảnh: Amazon Prime

Bộ phim lần lượt tái hiện gần như toàn bộ các cuộc phiêu lưu nổi tiếng, từ Cyclops, Circe, Siren, Scylla và Charybdis cho đến cuộc đoàn tụ với Penelope.

Dù kỹ xảo ngày nay đã trở nên lỗi thời, đây vẫn là một trong những phiên bản đầy đủ, sát nguyên tác nhất dành cho khán giả muốn khám phá toàn bộ hành trình của Odysseus theo đúng tinh thần thần thoại Hy Lạp.