Thiếu sách giáo khoa: Cần thay đổi cách đặt hàng và phân phối sách

Phụ huynh TP.HCM điền thông tin sách giáo khoa cần mua cầm sẵn trên tay, sau đó xếp hàng, đợi đến lượt đưa thông tin cho nhân viên nhà sách - Ảnh: NHƯ HÙNG

Nhìn từ cách đăng ký, cung ứng sách giáo khoa những năm qua, nhiều ý kiến cho rằng cần có giải pháp sát hơn với nhu cầu thực tế để tránh cảnh thiếu sách.

Đặc biệt trong bối cảnh Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trương sửa đổi đồng bộ chương trình, sách giáo khoa phổ thông, việc cải thiện khâu đăng ký, in ấn và phân phối được kỳ vọng sẽ giúp hạn chế tình trạng thiếu sách trong những năm học tới.

"Quy trình đặt sách giáo khoa năm nay nhẹ nhàng hơn"

Ngày 13-9, trao đổi với Tuổi Trẻ về quy trình mua sách giáo khoa những năm học trước, hiệu trưởng một trường THCS ở phường trung tâm TP.HCM cho biết khi thực hiện chủ trương một chương trình, nhiều sách giáo khoa, việc lựa chọn sách tại trường được thực hiện qua nhiều bước.

"Giáo viên, tổ bộ môn nghiên cứu, thảo luận và bỏ phiếu kín, lựa chọn ít nhất một đầu sách cho mỗi môn học. Hội đồng lựa chọn sách giáo khoa của nhà trường do hiệu trưởng thành lập sẽ rà soát các biên bản đề xuất từ tổ chuyên môn.

Nhà trường có thể chọn sách theo từng môn, không nhất thiết phải chọn trọn một bộ. Sau đó, danh mục được công khai trên website để phụ huynh nắm thông tin và chủ động mua sách", hiệu trưởng này nói.

Trái với những năm trước, năm học 2026-2027 cả nước sử dụng chung một bộ sách giáo khoa. Vì vậy, theo vị hiệu trưởng, việc lựa chọn sách trở nên "rất nhẹ nhàng".

Sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quyết định sử dụng chung bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" trên toàn quốc từ năm học 2026-2027 vào tháng 12-2025, đến tháng 3, trường đã lấy danh sách học sinh khối 7, 8, 9 đăng ký nhờ trường mua sách. Phụ huynh không có nhu cầu có thể tự mua, nhưng số này không nhiều.

"Tháng 5, cán bộ thư viện trường tự đặt hàng với nhà xuất bản. Sau khi tuyển sinh đầu cấp hoàn tất, có danh sách lớp, trường tiếp tục lấy danh sách đăng ký. Sách được đặt từ nhà xuất bản, phụ huynh mua lại đúng giá bìa. Hiện nay, những học sinh thiếu sách giáo khoa chủ yếu nằm trong danh sách đăng ký mượn sách", vị này nói.

Gỡ "nút thắt" từ khâu đặt đến phân phối sách

Ở góc độ phụ huynh có con học lớp 7 Trường THCS Trần Văn Ơn (phường Tân Định, TP.HCM), chị Lê Thị Thơ nói việc mua sách giáo khoa cho con năm nay "đúng khổ". Chị mong nhà trường sớm nắm nhu cầu của phụ huynh, báo cáo số lượng để đăng ký trực tiếp với nhà xuất bản.

"Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có chủ trương sửa đổi đồng bộ chương trình và sách giáo khoa rồi, tôi mong các trường sớm lấy danh sách phụ huynh có nhu cầu, báo cáo số lượng để đăng ký trực tiếp số bản sách cần mua. Tôi tin từ sang năm sẽ không còn phụ huynh đăng ký đặt sách tại trường mà lại không có sách", chị Thơ nói.

Tương tự, anh Tuấn Anh (phường Diên Hồng) cho biết do bận công việc và có thói quen mua hàng online, anh "ám ảnh với chuyện mua sách giáo khoa" sau khi phải xếp hàng gần 2 tiếng để mua sách cho con. Anh đề nghị số hóa quy trình đăng ký và phân phối sách.

"Ví dụ, sau khi con làm thủ tục nhập học trực tuyến hoặc kết thúc năm học cũ, phụ huynh có thể đăng ký mua sách ngay trên cổng dữ liệu ngành của sở, của Bộ Giáo dục và Đào tạo, có liên kết với hệ thống đăng ký mua sách giáo khoa trực tuyến.

Từ đó, dữ liệu học sinh của trường được chuyển thẳng đến nhà xuất bản để chủ động kế hoạch in ấn theo đúng số lượng thực tế. Không cần đi mua trực tiếp, không phải chờ đến tháng 7, 8 hay bổ sung danh sách", anh Tuấn Anh gợi ý.

Ở góc độ quản lý, hiệu trưởng một trường tiểu học ở TP.HCM cho rằng việc điều tiết nguồn cung và phân phối giữa các khu vực cũng rất quan trọng.

Theo vị này, các nhà xuất bản có thể phối hợp với đơn vị phát hành thiết lập các kho trung chuyển sách giáo khoa theo khu vực, từ đó nhanh chóng điều tiết sách từ nơi thừa sang nơi thiếu. Cách này giúp hạn chế tình trạng nhà trường phải chờ sách, ảnh hưởng lịch nhận sách của phụ huynh.

Mỗi địa phương từng có cách chọn sách khác nhau

Tại TP.HCM, từ năm học 2022-2023, Sở Giáo dục và Đào tạo trao quyền chủ động cho các trường lựa chọn bộ sách phù hợp từ danh mục được UBND TP.HCM phê duyệt.

Ở cả ba cấp học, danh mục sách giáo khoa được phê duyệt có 2-3 bộ sách, gồm "Chân trời sáng tạo", "Cánh diều" và "Kết nối tri thức với cuộc sống".

Tại một số địa phương khác, ghi nhận của Tuổi Trẻ cho thấy việc lựa chọn sách giáo khoa những năm học trước được thực hiện theo Thông tư 25 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Theo đó, tổ chuyên môn đề xuất danh mục sách, gửi nhà trường. Các trường tổng hợp danh mục và gửi lên sở. UBND cấp tỉnh thành lập hội đồng lựa chọn sách giáo khoa để thẩm định, phê duyệt danh mục chính thức sử dụng trên địa bàn. Danh mục sau đó được công bố đến giáo viên, học sinh và phụ huynh.

Theo cô Đinh Thị Thu Hiền - giáo viên THPT ở một tỉnh miền Trung, trước đây các trường thường có hai đợt đăng ký sách.

"Các trường vừa rà soát chỉ tiêu tuyển sinh dự kiến cho năm học mới, vừa đăng ký đặt hàng sớm với các nhà xuất bản để chủ động nguồn sách. Sau đó tiếp tục bổ sung số lượng vào khoảng tháng 7, 8 để sách kịp cung ứng trước 30-8. Gần như năm nào lộ trình cũng như thế. Nhưng năm nay cả nước sử dụng một bộ sách giáo khoa nên phụ huynh chủ yếu tự mua sách", cô Hiền nói.