Nhiều khoảnh khắc, cá voi mẹ nằm ngửa, phơi bụng giữa đại dương - Ảnh: PHYS.ORG
Nghiên cứu do các nhà khoa học Úc và Đan Mạch thực hiện, được công bố trên tạp chí Mammalian Biology, dựa trên dữ liệu máy bay không người lái ghi lại tại Head of Bight, một khu vực sinh sản quan trọng của cá voi đầu bò phương Nam ở bờ biển phía nam Úc.
Tư thế nghỉ chỉ thấy ở cá voi mẹ
Nhóm nghiên cứu theo dõi 59 cặp cá voi mẹ - con trong những tuần đầu sau khi sinh. Kết quả cho thấy khoảng 25% cá voi mẹ từng nghỉ trong tư thế nằm ngửa, ở ngay mặt nước hoặc chìm một phần bên dưới.
Đáng chú ý, hành vi này không được ghi nhận ở cá voi đực trưởng thành, cá thể non hay những cá voi cái không nuôi con. Ngoài các bà mẹ, nhóm chỉ quan sát thấy tư thế tương tự ở một cá voi cái đang gần đến ngày sinh.
Các nhà khoa học ghi nhận ba kiểu nằm ngửa. Một số cá voi chìm hoàn toàn dưới mặt nước, một số bắt đầu ở dưới nước rồi từ từ nổi lên, phần lớn nằm ngay trên bề mặt, để bụng và hai vây ngực nhô khỏi mặt biển.
Renae van Noort, nhà nghiên cứu thuộc Đại học Tây Úc và là tác giả chính của công trình, cho biết hành vi này dường như liên quan đến việc bảo toàn năng lượng trong giai đoạn đầu nuôi con.
Khi cá voi mẹ lật bụng lên, các khe tuyến vú cũng được đưa ra xa cá voi con, khiến con non khó lại gần nguồn sữa hơn.
Theo nhóm nghiên cứu, số lần cá voi con có khả năng bú giảm rõ rệt trong lúc mẹ nằm ngửa. Điều này củng cố giả thuyết rằng tư thế kỳ lạ là cách cá voi mẹ chủ động điều tiết việc cho bú, tranh thủ một khoảng nghỉ ngắn thay vì phải đáp ứng liên tục nhu cầu của con.
Tuy nhiên, các tác giả không khẳng định đây là nguyên nhân duy nhất. Nghiên cứu quan sát được sự liên hệ giữa tư thế nằm ngửa và khả năng bú giảm, nhưng chưa thể trực tiếp đo "ý định" của cá voi mẹ.
Một khả năng khác là tư thế này hỗ trợ điều hòa thân nhiệt. Cá voi đầu bò phương Nam không có vây lưng, trong khi lớp mỡ dày khiến chúng khó tỏa nhiệt ở vùng biển tương đối ấm.
Đưa bụng và vây ngực lên gần không khí có thể giúp cơ thể giải phóng bớt nhiệt, tương tự cách con người ngâm chân xuống nước hoặc đưa một phần cơ thể ra nơi mát hơn.
Một mùa nuôi con không có bữa ăn
Cá voi mẹ ở những vùng nước phương Nam phải trải qua nhiều giai đoạn khó khăn lúc nuôi con - Ảnh: PHYS.ORG
Cá voi đầu bò phương Nam dành mùa hè ở vùng biển Nam Cực và cận Nam Cực, nơi chúng tích lũy năng lượng bằng cách ăn những sinh vật nhỏ như nhuyễn thể.
Đến mùa sinh sản, chúng di chuyển hàng nghìn kilômet tới các vùng biển ấm hơn ven Úc để giao phối, sinh con và nuôi con.
Trong suốt nhiều tháng ở khu vực sinh sản, cá voi mẹ hầu như không kiếm ăn. Toàn bộ năng lượng dùng để duy trì cơ thể, sản xuất sữa, bảo vệ con non và thực hiện hành trình trở lại vùng kiếm ăn đều phụ thuộc vào lớp mỡ đã tích trữ từ trước.
Đây là giai đoạn đặc biệt tốn kém về năng lượng. Ngoài việc phải cung cấp lượng sữa giàu chất béo cho cá voi con lớn nhanh, cá voi mẹ còn phải thường xuyên di chuyển chậm, chờ con và giữ chúng tránh xa các mối nguy hiểm.
Nghiên cứu cho thấy cá voi mẹ nghỉ nhiều hơn trong giai đoạn con còn nhỏ, sau đó dần giảm thời gian nghỉ khi con non phát triển và bơi tốt hơn.
Theo các tác giả, việc nằm im trên mặt nước hoặc ngay dưới mặt nước giúp cá voi mẹ hạn chế tiêu hao năng lượng do vận động, trong khi tư thế nằm ngửa có thể bổ sung thêm lợi ích là kiểm soát việc cho bú.
Phát hiện này cũng cho thấy những hành vi tưởng như đơn giản ở động vật có thể là kết quả của nhiều nhu cầu cùng lúc: nghỉ ngơi, tiết kiệm năng lượng, điều tiết nguồn sữa và kiểm soát nhiệt độ cơ thể.
Các nhà khoa học cho rằng cần tiếp tục theo dõi cá voi bằng máy bay không người lái, đồng thời kết hợp dữ liệu về nhiệt độ nước, thời gian cho bú và tình trạng cơ thể để xác định chính xác hơn vai trò của tư thế nằm ngửa.
Nghiên cứu cũng có ý nghĩa trong bối cảnh khả năng sinh sản của cá voi đầu bò phương Nam đang chịu sức ép từ những biến đổi tại vùng kiếm ăn.
Một số dữ liệu dài hạn tại Úc cho thấy khoảng cách giữa các lần sinh của cá voi cái có xu hướng kéo dài khi nguồn thức ăn ở vùng Nam Cực suy giảm hoặc trở nên khó dự đoán hơn.
