Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự phiên thảo luận tại tổ TP.HCM - Ảnh: QUANG PHÚC
Chiều 23-10, thảo luận về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), đại biểu Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn trong kỷ nguyên mới, bày tỏ trăn trở trước thực tế nhiều bác sĩ giỏi, người đứng đầu bệnh viện từng lăn xả trong cuộc chiến chống đại dịch COVID-19 nhưng sau đó lại vướng vào các vụ việc và bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Bác sĩ giỏi không nên đơn độc gánh trách nhiệm đấu thầu
Đại biểu nhấn mạnh, nếu có hành vi tham nhũng và bằng chứng cụ thể đương nhiên phải xử lý. Tuy nhiên, với những sai phạm xuất phát từ lỗi khách quan hoặc lỗi nghiệp vụ, cần xem xét đầy đủ bản chất vụ việc, tránh xử lý hình sự một cách máy móc.
Từ thực tế này, ông Ngân đề nghị cơ quan quản lý nhà nước và Bộ Y tế nghiên cứu lại mô hình tổ chức, điều hành bệnh viện.
“Một bác sĩ có chuyên môn sâu làm giám đốc bệnh viện, đồng thời phải đảm nhiệm cả công tác quản lý nhà nước trong bệnh viện, tổ chức đấu thầu và xử lý các nghiệp vụ liên quan thì liệu có quá sức hay không?”, đại biểu đặt vấn đề.
Đại biểu Trần Hoàng Ngân - Ảnh: QUANG PHÚC
Theo ông Ngân, tại một số bệnh viện nước ngoài, công việc được phân chia cho hai vị trí: giám đốc y khoa phụ trách chuyên môn và giám đốc điều hành phụ trách quản trị, thủ tục cùng các công việc vận hành.
Đây là mô hình đáng để nghiên cứu trong điều kiện các bệnh viện công lập ở Việt Nam phải thực hiện nhiều quy trình mua sắm, đấu thầu phức tạp, trong khi người đứng đầu thường xuất thân từ lĩnh vực chuyên môn y tế.
Một phương án khác, theo đại biểu, là đặt ra yêu cầu phù hợp về năng lực quản trị đối với giám đốc bệnh viện. Ngoài bằng cấp chuyên môn y khoa, người đứng đầu có thể cần thêm bằng cấp hoặc năng lực về quản lý nhà nước, quản trị doanh nghiệp hay lĩnh vực liên quan.
Ông Ngân cho rằng việc tổ chức công việc hợp lý, phân định rõ trách nhiệm và nâng cao năng lực quản trị có thể góp phần hạn chế sai sót trong thực thi pháp luật, đồng thời giúp đội ngũ bác sĩ tập trung hơn vào nhiệm vụ khám, chữa bệnh.
Không thể để thủ tục đấu thầu tiếp tục làm khó bệnh viện
Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan - Ảnh: QUANG PHÚC
Cùng đề cập những vướng mắc trong mua sắm công, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cho rằng trong các lần xây dựng, sửa đổi luật trước đây, nhiều đại biểu đã đặt câu hỏi liệu có cần đấu thầu tất cả mọi thứ, từ những vật dụng nhỏ nhất, hay không.
Tuy nhiên, cách tiếp cận chủ yếu vẫn là chi tiết hóa quy định, siết chặt điều kiện và tìm cách đưa thêm đối tượng vào phạm vi bắt buộc đấu thầu.
“Nếu cứ suy nghĩ như vậy thì chúng ta sẽ còn sửa luật này dài dài”, đại biểu nhận xét.
Bà cho biết các bệnh viện liên tục phải thích ứng với những quy định mới, trong khi mỗi lần phát sinh vướng mắc lại có thể dẫn đến chậm trễ, hủy thầu và kéo theo nhiều hệ lụy. Người chịu thiệt cuối cùng là bệnh nhân, nhất là người sử dụng bảo hiểm y tế, khi có trường hợp phải ra ngoài mua thuốc vì bệnh viện công lập không cung ứng được.
Theo bà Lan, đấu thầu không phải con đường duy nhất để bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách, cũng không đồng nghĩa với việc triệt tiêu được tiêu cực.
Ngược lại, nếu thiết kế thiếu phù hợp, quy trình có thể tiêu tốn thời gian, tiền bạc, công sức và khiến các doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tham gia vì không đáp ứng đủ điều kiện về vốn, thời gian hay bảo đảm dự thầu.
Đại biểu dẫn thực tế các doanh nghiệp có vốn nhà nước tại TP.HCM phản ánh ngay cả việc thuê bảo vệ cho kho cũng có thể phải tổ chức đấu thầu. Việc lựa chọn dịch vụ khám sức khỏe cho cán bộ, người lao động với yêu cầu chất lượng cao hơn mức thông thường cũng gặp khó, bởi các cơ sở y tế không muốn tham gia quy trình phức tạp.
Đáng chú ý, bà Lan cho rằng bệnh viện công lập đang chịu nhiều ràng buộc trong mua sắm thuốc và thiết bị y tế, trong khi các cơ sở tư nhân có thể chủ động hơn. Dù thị trường có nguồn cung, bệnh viện công vẫn phải thận trọng vì lo ngại rủi ro khi cơ quan chức năng hoặc cơ quan bảo hiểm y tế kiểm tra, rà soát và xuất toán chi phí.
Vì vậy, bà đề nghị rà soát lại phạm vi đối tượng bắt buộc đấu thầu, đồng thời mở ra cơ chế miễn đấu thầu hoặc thí điểm mua sắm trực tiếp đối với một số lĩnh vực, trường hợp cụ thể. Sau thí điểm, cơ quan quản lý có thể đánh giá hiệu quả tiết kiệm chi phí và khả năng phòng, chống tiêu cực trước khi quyết định mở rộng.
Quy trình trên giấy đơn giản, người thực hiện vẫn lo rủi ro pháp lý
Đại biểu Dương Minh Tuấn - Ảnh: QUANG PHÚC
Đồng tình với những bất cập được nêu, đại biểu Dương Minh Tuấn cho rằng cần rà soát quy trình đấu thầu từ khâu xác định nhu cầu đến lựa chọn nhà thầu, làm rõ tiêu chí đánh giá hiệu quả kinh tế. Giá thấp nhất chưa chắc là phương án tối ưu nếu không tính đầy đủ chất lượng và tổng chi phí sử dụng.
Đại biểu cũng đề nghị quy định cụ thể hơn về ưu đãi dành cho nhà thầu sử dụng lao động nữ, thương binh, người khuyết tật, người cao tuổi hoặc người dân tộc thiểu số. Chẳng hạn, cần xác định tỉ lệ lao động thuộc nhóm được ưu đãi để tránh trường hợp chỉ sử dụng một lao động cũng được xem là đáp ứng điều kiện.
Ngoài ra, các quy định về tổ chuyên gia, tổ thẩm định và việc sử dụng nhân sự của các đơn vị cần rõ ràng, khả thi hơn khi triển khai.
Ông cũng đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu các kiến nghị, tháo gỡ vướng mắc thực tế và thiết kế quy định rõ ràng hơn để người thực thi có cơ sở quyết định.
