Đoàn kiểm tra an toàn thực phẩm liên ngành của tỉnh Bắc Ninh giám sát một bếp ăn tập thể - Ảnh: TTO
Quy định này được kỳ vọng tăng sức răn đe trong bối cảnh nhiều vụ sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng gây hậu quả nghiêm trọng.
Phạt cao nhưng phải phạt được
Theo dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), tổ chức, cá nhân kinh doanh thực phẩm vi phạm tùy tính chất, mức độ có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu gây thiệt hại, người vi phạm còn phải bồi thường, khắc phục hậu quả.
Dự thảo đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa lên 1 tỉ đồng với cá nhân và 2 tỉ đồng với tổ chức. Mức này cao gấp 10 lần mức tối đa theo Luật An toàn thực phẩm năm 2010, lần lượt là 100 triệu đồng và 200 triệu đồng.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh - chuyên gia công nghệ thực phẩm, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm (Đại học Bách khoa Hà Nội) - cho rằng việc nâng mức phạt là cần thiết, nhưng phải tính đến khả năng thực thi.
"Đã quy định hình thức xử phạt thì trước hết phải có tính răn đe, nhưng quan trọng hơn là phải thực hiện được. Nếu đưa ra một mức phạt quá cao mà không thể thi hành thì quy định đó sẽ mất ý nghĩa", ông Thịnh nói.
Theo ông, không thể áp một mức phạt cứng cho mọi đối tượng. Cùng một hành vi nhưng doanh nghiệp có doanh thu hàng trăm tỉ đồng và một hộ kinh doanh nhỏ lẻ sẽ chịu tác động hoàn toàn khác nhau.
Vì vậy, mức phạt cần tính đến quy mô kinh doanh, doanh thu, lợi nhuận, giá trị hàng hóa và mức độ vi phạm. Với doanh nghiệp lớn, vài tỉ đồng có thể chưa phải khoản tiền đủ lớn để thay đổi hành vi. Nhưng với hộ kinh doanh nhỏ, mức phạt quá cao có thể vượt xa khả năng chấp hành.
"Cuối cùng, mục tiêu của xử phạt là buộc người kinh doanh thay đổi hành vi, bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng", PGS Thịnh nhấn mạnh.
Chia sẻ với Tuổi Trẻ, luật sư Nguyễn Văn Duy - Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Duy và Cộng sự, cho biết mức 1-2 tỉ đồng là cần thiết nhưng chưa nên xem là con số cuối cùng. Mức phạt thực tế cần có khả năng "co giãn" theo giá trị hàng hóa vi phạm, doanh thu từ hành vi vi phạm và khoản lợi bất chính.
"Với hộ kinh doanh nhỏ, 2 tỉ đồng có thể là mức hủy diệt. Nhưng với doanh nghiệp có doanh thu hàng nghìn tỉ đồng, 2 tỉ đồng có thể chỉ là một khoản trích lập rủi ro.
Do đó, mức trần cố định nên là ngưỡng tối thiểu, còn mức phạt thực tế cần gắn với quy mô và lợi ích kinh tế từ hành vi vi phạm", luật sư Duy phân tích.
Không chỉ phạt tiền, phải loại khỏi thị trường
Các chuyên gia cho rằng tiền phạt chỉ là một phần của hệ thống chế tài. Với những hành vi cố tình, tái phạm hoặc gây nguy hiểm nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng, cần sử dụng những biện pháp mạnh hơn.
PGS Thịnh cho rằng cần phân biệt vi phạm nhằm thu lợi với hành vi gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe, tính mạng con người.
Luật sư Nguyễn Văn Duy - Ảnh: NVCC
Với vi phạm mang tính chất kinh tế, mức phạt có thể căn cứ quy mô kinh doanh, lợi ích thu được và mức độ ảnh hưởng.
Nhưng nếu sử dụng chất cấm, tái phạm hoặc gây hậu quả nghiêm trọng, cần áp dụng đình chỉ, cấm kinh doanh hoặc xử lý hình sự.
"Không phải trường hợp nào cũng chỉ xử phạt bằng tiền. Nếu mức độ nghiêm trọng hơn thì có thể đình chỉ, không cho kinh doanh; ở mức độ đặc biệt nghiêm trọng thì phải xử lý hình sự", ông Thịnh nói.
Luật sư Duy đồng tình và cho rằng cần mạnh tay với "quyền tồn tại" của những cơ sở cố tình vi phạm. Cần có các biện pháp như tước quyền sử dụng giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, đình chỉ hoạt động có thời hạn, buộc thu hồi sản phẩm, và trong trường hợp nghiêm trọng là cấm kinh doanh trong lĩnh vực liên quan.
Đồng thời cần gắn trách nhiệm cá nhân của người quản lý, người đại diện theo pháp luật, để không thể "núp bóng pháp nhân" rồi lập pháp nhân khác tiếp tục vi phạm.
Việc công khai danh tính cơ sở vi phạm trên hệ thống dữ liệu quốc gia cũng là một chế tài phi truyền thống nhưng có sức nặng lớn, bởi nó tác động trực tiếp đến uy tín và khả năng tồn tại trên thị trường.
"Chế tài mạnh nhất không phải là mức tiền lớn nhất, mà là việc loại chủ thể vi phạm ra khỏi thị trường. Mặc dù hiện nay đã có quy định nhưng vẫn chưa thực sự phát huy hiệu quả.
Vì vậy, dự thảo luật nên xác định rõ các trường hợp bắt buộc đình chỉ, tước giấy phép, chẳng hạn tái phạm, sử dụng chất cấm hoặc gây hậu quả cho sức khỏe cộng đồng", luật sư Duy nhấn mạnh.
